Origins and Historical Development of Mongolian Compound Words

Abstract

According to linguistic evidence from The Secret History of the Mongols, early Mongols developed ways to express newly discovered natural and social phenomena by combining words — a process rooted in their oral cultural tradition. As their cognitive and linguistic capacities evolved, they began to use rhyme and creativity to connect words more artistically. Over time, stories and expressions passed down orally transformed into a rich literary heritage that reflected the artistry of language. This oral literature was often sophisticated and vivid; some genres, such as epics, extended to thousands of lines, illustrating what can be described as a cognitively “differentiative” mode of thinking. However, as cognitive styles shifted and abstraction skills improved, Mongols began to condense and summarize these detailed expressions. Consequently, syntactic compounds with similar or contrasting meanings emerged. This development laid the groundwork for new forms of Mongolian oral literature — including proverbs and Yertöntsiin gurav (“The Three of the World”) — as well as the creation of new morphological compound units. At more advanced stages of cognition, compounds arose through condensation of compound phrases, while idioms emerged when these expressions were further abstracted through evaluative judgment.

Монгол хэлний нэрийн хоршоо үгийн үүсэл ба түүхэн хөгжил

Хураангуй: Монгол хэлний хоршоо үг нь эртний монголчуудын хийсвэрлэх сэтгэлгээний онцлогийг шингээсэн үгийн сан, утга зүй, өгүүлбэр зүй, найруулга зүйн учир холбогдолтой хэлний тун сонирхолтой судлагдахуун юм. Бид Монголын нууц товчооны жишээ баримтад тулгуурлан монгол хэлэнд нэрийн хоршоо үг үүссэн олон нөхцөл шалтгаан хийгээд түүхэн хөгжлийг тайлбарлав. Онцлон дурдвал, эртний монголчуудын үг холбох эрдэмд суурилсан уран сайхны сэтгэлгээгээр аман зохиолын эртний төрөл зүйл үүсэж, үгийн урлагийн гайхамшгийг илтгэсэн аман соёлын өв бүрэлдэх нөхцөл бүрдсэн байна. Улмаар хүмүүсийн сэтгэн бодох чадвар сайжрахыг дагалдан уран сайхнаар шүлэглэн холбохын зэрэгцээ, дунд нь ойролцоо болон эсрэг утгатай, эртний монголчуудын үнэлэмж бүхий шингэсэн зэрэгцүүлэл шүлгийг шигтгэх болжээ. Улмаар тэрхүү өгүүлбэр зүйн хоршоо зэрэгцүүллээ хураан товчилбол хоршоо үг, хийсвэрлэн дүгнэвэл хэлц үг үүссэн байна.

Түлхүүр үг: хоршоо үг, Монголын нууц товчоо, хэлний түүхэн хөгжил, танин мэдэхүйн сэтгэлгээ, уран сайхны сэтгэлгээ