Archaeological Investigation of Khirgisuur at Argal Mountain

Abstract

This article presents the preliminary results of the excavations of Bronze Age archaeological monuments located in the territory of Ögöömr bag, Lün soum of Töv province, specifically on Argal Mountain. Of the nine investigated monuments, seven belong to the khirgisuur cultural tradition, while the remaining features represent different chronological periods. Monuments Nos. 10, 14, 15, and 23 are khirgisuur structures with rectangular enclosures, whereas Monuments Nos. 11, 12, and 13 have circular enclosures. The Khirgisuur–deer Stone cultural horizon flourished for approximately 600 years, from the 13th to the 8th centuries BCE. Over this long duration, its creators constructed burial and ritual complexes across an expansive territory stretching from Trans-Baikal in the north to the Gobi Desert in the south, and from the Khentii Mountains in the east across the Altai Mountains to the Tian Shan in the west. Excavations of sites belonging to this period have been relatively limited in this region. Nevertheless, the present research demonstrates continuous human occupation since ancient times, reveals distinctive funerary practices, and provides evidence for complex cultural processes. Thus, the study holds significant scholarly value.

Аргал ууланд малтан судалсан хиргисүүрийн судалгаа

Хураангуй. Энэхүү өгүүлэлд Төв аймгийн Лүн сумын Өгөөмөр багийн нутаг дахь Аргал уулын хүрэл зэвсгийн үеийн дурсгалыг малтан судалсан урьдчилсан үр дүнгийн талаар танилцуулж байна. Эдгээр 9 дурсгалын 7 нь хиргисүүрийн соёлд хамаарах дурсгал, харин бусад нь он цагийн хувьд өөр цаг үед холбогдох юм. Малтан судалсан 10, 14, 15, 23-р дурсгалууд нь дөрвөлжин хүрээтэй хиргисүүр бол 11, 12, 13-р хиргисүүрүүд нь дугуй хүрээтэй юм. Хиргисүүр-буган хөшөөний соёлынхон НТӨ XIII-VIII зуун буюу 600 орчим жилийн хугацаанд оршин тогтнохдоо газар нутгийн хувьд хойд тал нь Өвөр Байгал, өмнөд тал нь Говь, зүүн тал нь Хэнтий нуруу, баруун тийш Алтай нуруу, цаашлаад Тэнгэр уул хүртэл асар уудам нутагт өөрсдийн булш, оршуулга, тахилын байгууламжийг бүтээн цогцлоосон байдаг. Тухайн бүс нутагт энэ үеийн дурсгалуудын малтлага судалгаа харьцангуй бага хийгдсэн байдаг ба энэ бүс нутагт эрт цагаас хүн тасралтгүй оршин амьдарч байсан, оршуулгын өвөрмөц зан үйл, олон соёлын үйл явц бүрэлдэн тогтсон болохыг харуулах судалгаа болсноороо эрдэм шинжилгээний хувьд чухал ач холбогдолтой юм.

Түлхүүр үг: хүрлийн үе, хиргисүүр, хүрээ, дагуул байгууламж, хадны зураг