Intellectual Property in Archaeology: Legal regulation, ownership, and valuation issues in Mongolia

Abstract

The interaction between intellectual property (IP) law and archaeology has become increasingly significant in the context of cultural heritage protection, scientific research, and economic utilization of research outputs. This paper analyzes the legal nature of intellectual property arising from archaeological research in Mongolia, focusing on ownership, authorship, valuation, and commercialization issues. Using doctrinal legal analysis and comparative approaches, the study examines national legislation, including the Constitution of Mongolia, the Law on Intellectual Property, the Law on Copyright, the Patent Law, and the Law on Protection of Cultural Heritage. The findings highlight existing legal gaps related to authors’ rights, state ownership of archaeological finds, and the valuation of intangible assets derived from archaeological research. The paper proposes a conceptual framework for balancing public ownership of cultural heritage with the intellectual property rights of archaeologists and research institutions.

Археологийн салбар дахь оюуны өмчийн эрх: Монгол улсын эрх зүйн зохицуулалт, өмчлөл, үнэлгээний асуудлууд

Хураангуй. Соёлын өвийг хамгаалах, шинжлэх ухааны судалгааг хөгжүүлэх, түүнчлэн судалгааны үр дүнг эдийн засгийн эргэлтэд үр ашигтай ашиглах шаардлага нэмэгдэхийн хэрээр археологийн судалгаа, археологийн олдвор болон оюуны өмчийн эрх зүйн харилцааны уялдаа холбоо онцгой ач холбогдолтой асуудал болж байна. Энэхүү өгүүлэлд Монгол Улсад археологийн судалгааны үр дүнд бий болох оюуны өмчийн эрхийн харилцааг өмчлөл, зохиогчийн эрх, биет бус хөрөнгийн үнэлгээ болон ашиглалтын эрх зүйн зохицуулалтын хүрээнд шинжилсэн болно. Судалгаанд харьцуулсан эрх зүйн аргыг ашиглаж, Монгол Улсын Үндсэн хууль, Оюуны өмчийн тухай хууль, Зохиогчийн эрхийн тухай хууль, Патентийн тухай хууль, Соёлын өвийг хамгаалах тухай хууль зэрэг үндэсний хууль тогтоомжийн зохицуулалтыг судлан дүн шинжилгээ хийв. Судалгааны үр дүнгээс үзэхэд археологийн олдворын төрийн өмчийн эрхийн хүрээ, археологич болон судлаачдын зохиогчийн эрхийн хамгаалалт, мөн археологийн судалгаанаас үүсэх биет бус хөрөнгийн үнэлгээ, ашиглалттай холбоотой эрх зүйн зохицуулалтад тодорхойгүй байдал, эрх зүйн хийдэл оршсоор байгаа нь тогтоогдов. Иймд энэхүү өгүүлэл нь археологийн өвийг нийтийн өмчийн шинжтэйгээр хамгаалах зарчим, судлаачдын оюуны хөдөлмөрийн эрхийг зохистойгоор баталгаажуулах шаардлага, мөн соёлын өвд суурилсан тогтвортой мэдлэгийн эдийн засгийг хөгжүүлэх эрх зүйн үндсийг бүрдүүлэх боломж, чиг хандлагыг тодорхойлохыг зорьсон болно.

Түлхүүр үг: оюуны өмч, археологи, соёлын өв, зохиогчийн эрх, биет бус хөрөнгө, лиценз, амины эрх, өмчлөх эрх