Petroglyphs of Tsagaan-sair

Abstract

This paper examines the petroglyphs discovered at Tsagaan Sair, located at Jargalant Khairkhan Mountain, a branch of the Mongolian Altai Range. The principal materials of this study consist of engraved rock images newly identified and recorded from three localities within Tsagaan Sair. The chronology and cultural affiliation of these petroglyphs are clarified through comparative analysis with similar monuments from neighboring regions. The rock art assemblage demonstrates the two principal representational methods commonly observed in petroglyphic traditions: realistic and stylized depictions of animals. In addition, a small number of images executed in combined and semi-combined styles were also identified. Among the depicted subjects, wild animals predominate, particularly representations of ibex. In Mongolian rock art, depictions of ibex originated as early as the Upper Paleolithic period. During the Developed and Late Bronze Age, such imagery became increasingly sophisticated and diversified, and the tradition continued into subsequent historical periods. Comparative analysis indicates that the majority of the Tsagaan Sair petroglyphs (96.5%) should be attributed to the Late Bronze Age. A smaller group of ibex figures (3.5%), distinguishable by their yellowish patination on the rock surface, is tentatively attributed to the Early Turkic period. The abundance of khirigsuurs, characteristic monuments of the Late Bronze Age, in the Tsagaan Sair area corresponds chronologically with the petroglyphs. This suggests that the creators of these rock engravings may have been communities associated with the Khirigsuur cultural tradition.

Цагаан сайрын хадны зураг

Хураангуй. Тус өгүүлэлд Монгол Алтайн нурууны салбар Жаргалант хайрхан уулын Цагаан сайраас илрүүлсэн хадны зургийн талаар өгүүлнэ. Зохиогч Цагаан сайрын 3 газраас хадны сийлмэл зураг илрүүлж бүртгэсэн нь өгүүллийн үндсэн хэрэглэгдэхүүн болно. Хадны зургийн он цаг, соёлын хамаарлыг ижил төрлийн дурсгалуудтай харьцуулан тодотгов. Энд ан амьтдыг бодит болон загварчлан дүрслэх гэсэн хадны зургийн үндсэн хоёр аргыг ашигласнаас гадна хосолмол болон хосмолжин аргаар дүрсэлсэн зураг цөөн боловч тохиолдож байна. Цагаан сайрын хадны зурагт ан амьтад, тэр дундаа янгирын дүрслэл дийлэнх хувийг эзэлнэ. Монгол орны хадны зурагт янгирыг зурж үлдээх болсон нь дээд палеолитын үеэс эхлэлтэй бөгөөд хөгжингүй болон хожуу хүрлийн үед улам боловсронгуй, олон дүр байдлаар сийлэх болж, дараа дараагийн түүхэн үеүдэд уламжлагдан хөгжжээ. Харьцуулсан судалгааны үр дүнд Цагаан сайрын хадны зургийн дийлэнхийг (96.5 %) хожуу хүрлийн үед хамааруулан үзэж байна. Харин хадны гадарга дээр шаргал өнгөөр ялгагдах цөөн тооны (3.5 %) янгирын дүрслэлийг эртний Түрэгийн үед холбогдуулан үзэв. Цагаан сайрт хожуу хүрлийн үеийн дурсгал болох хиргисүүр цөөнгүй байгаа нь дээрх хадны зурагтай нэг үед хамаарах юм. Энэ нь бидний өгүүлэн буй хадны зургийг үйлдэгчид нь хиргисүүрийн соёлын ард түмэн байж болох юм гэсэн таамаг төрүүлнэ. Үүнийг цаашид лавшруулан судлууштай асуудал бөгөөд энэ удаа зөвхөн таамаг төдийгөөр дурдаж байна.

Түлхүүр үг: Жаргалант хайрхан, Цагаан сайр, хадны зураг, янгирын дүрслэл, хожуу хүрлийн үе