On the Ethno-Cultural Semantics of the Ancient Turkic Inscriptions of Ulaan Chuluut

Abstract

The ancient Turkic inscriptions and tamgas at Ulaan Chuluut appear to date to the Ancient Turkic period, namely the 7th–8th centuries. From the ethnocultural-semantic perspective, the content of the four inscriptions mentioned shows no relation whatsoever to the Manichaean religion of the Uyghur period. Consequently, the presence of a total of 11 tamgas on these four inscriptions indicates that this rocky mountain was a special sacred site where representatives of 9 clans and tribes from the four directions gathered, performed stone-worship rituals, made offerings and sacrifices upon the rocks, and prayed for blessings and good fortune.

Улаан чулуутын эртний түрэг бичээсийн угсаатан-соёлын утга зүйн тухайд

Хураангуй. Улаан чулуутын өвөлжөөний бичээс болон тамгануудыг дахин нягтлан, шинээр хуулбар хэв, гэрэл зураг болон гар зургийг нь авч судалсан болно. Учир нь уг бичээсийн агуулгыг өмнөх судлаачид мани шашинтай шууд холбогдуулж ирсэн юм. Иймд тухайн бичээсийг газар дээр нь дахин нягтлан унших, харьцуулан судлах шаардлагатай болсон юм. Ер өрнөдийн судлаачид эртний түрэг, уйгурын үеийн хадны бараг ихэнх бичээсийг мани шашинтай холбож ирсэн уламжлалтай байдаг. Судалгааны ажлын явцад эртний түрэгийн үеийн болон уйгурын үеийн үсэг бичгийн тиг журмыг болон тамга тэмдгийг харьцуулан үзсэн бөгөөд мани шашны ул мөр гэхээр ямарваа нэгэн баримт болон үр дүр гаргах үндэслэл тун бага гэж үзнэ. Тэнгэр, Газар-дэлхийн ойлголт нь ерөөсөө нүүдэлчдийн амин гол баримтлал, тухайлбал энэхүү «Улаан чулуут» хадны бичээс болон тамганууд нь газар нутаг, хадан газартаа тайллага үйлдсэн жирийн нэгэн үйлдэл болох нь бичээсийн агуулгаас илт харагдаж байна. Улаан чулуутын өвөлжөөний эртний түрэг (руни) бичиг болон тамгад нь эртний түрэгийн үе буюу VII-VIII зууны үед холбогдоно. Тухайн газар дахь 4 хэсэг бичээсийн утга агуулга нь ч нүүдэлчдийн угсаатан-соёлын утга зүйн үүднээс ажиглаваас, уйгурын үеийн мани шашинтай огт хамааралгүй болно. Тиймээс ч, Улаан чулуутын 4 бичээст нийт -11 тамга байгаа нь тус хадтай ууланд хуран цугларсан 4 зүгийн 9 овог аймаг оролцон хадны шүтлэг хийсэн, хадандаа тайллага тахилын зан үйл үйлдсэн, хутаг өлзий хүсэж залбирсан онцгой газар нутаг болох нь тодорхой байна.

Түлхүүр үг: Эртний түрэгийн үе, Улаан чулуут, хадны бичээс, тамга, хадны шүтлэг, угсаатан-соёлын утга зүй, дахин нягтлах асуудал