Identifying Archetypal Structures in Mongolian Rock Art: A Visual-Semiotic Analysis

Abstract

This study aims to identify the primary expression of the Mongolian “graphic archetype” by analyzing the visual forms, symbols, and meanings represented in Mongolian rock art through semiotic and archetypal approaches. The research applies Erwin Panofsky’s three levels of interpretation—pre-iconographical, iconographical, and iconological—as its methodological framework and conducts a morphological analysis of zoomorphic, anthropomorphic, and geometric motifs. The analysis reveals that a symbolic triad of human–animal–sky predominates in Mongolian rock art, reflecting a fundamental archetypal structure of early Mongolian visual culture.
The theoretical framework of this study integrates psychological interpretations of archetypes, cognitive approaches to rock art, and iconological analysis of visual forms. According to the archetype theory of Carl Gustav Jung, archetypes are primordial symbolic structures embedded in the collective unconscious, recurring across myths, rituals, and artistic expressions. Extending this perspective to rock art studies, David Lewis-Williams interprets rock imagery as visual representations of cognitive experiences, particularly those associated with altered states of consciousness and shamanistic practices. Meanwhile, the iconological method proposed by Erwin Panofsky provides a systematic approach for interpreting visual forms at three levels: descriptive, symbolic, and cultural.
By integrating these theoretical perspectives, the study examines the morphological forms, symbolic meanings, and cultural structures embedded in Mongolian rock art in order to identify the primordial archetypal patterns underlying Mongolian visual culture.

Монголын архетипийг хадны зургийн жишээгээр тодорхойлох нь: Визуал-семиотикийн шинжилгээнд тулгуурласан судалгаа

Хураангуй: Энэхүү судалгаа нь Монгол орны хадны зурагт илэрч буй дүрслэлийн хэлбэр, бэлгэдэл, утгыг семиотик ба архетипийн онолоор шинжилж, Монголын “график архетип”-ийн анхдагч илэрхийллийг тодорхойлоход чиглэв. Судалгаанд Панофскийн гурван шатлалт аргачлалыг хэрэглэж, зооморф, антропоморф, геометр хэлбэрийн морфологийн задлан шинжилгээ хийв. Үр дүнд нь монголын хадны зурагт “хүн – амьтан – тэнгэр” гурвалсан архетип давамгай байгааг тогтоож, монголын дүрслэлийн соёлын язгуур үеийн хэлбэрийг визуал-семиотикийн аргаар тодорхойлыг зорив. Энэхүү судалгааны онолын үндэс нь архетипийн сэтгэл зүйн тайлбар, хадны зургийн танин мэдэхүйн тайлбар, дүрслэлийн иконологийн задлан шинжилгээг нэгтгэсэн хандлагад тулгуурлаж байна. Карл Густав Юнгийн архетипийн онолын дагуу хүний хамтын ухамсаргүйд орших анхдагч бэлгэдлийн бүтэц нь домог, зан үйл, урлагийн дүрслэлд давтагдан илэрдэг. Энэ үзлийг хадны зургийн судалгаанд өргөтгөн тайлбарласан Дэвид Льюис-Уильямс хадны дүрслэлүүдийг хүний танин мэдэхүйн туршлага, ялангуяа ухамсрын өөрчлөгдсөн төлөв болон шаманист зан үйлийн бэлгэдлийн илэрхийлэлтэй холбон тайлбарласан байдаг. Харин Эдвин Панофскийн иконологийн гурван шатлалын арга нь дүрслэлийн хэлбэрийг эхлээд харагдах  түвшинд, дараа нь бэлгэдлийн  түвшинд, улмаар соёлын гүн утгын  түвшинд тайлбарлах боломжийг олгодог. Энэхүү судалгаанд хадны зургийн морфологийн хэлбэр, бэлэгдлийн утга, соёлын гүн бүтэц гурвыг уялдуулан авч үзэх замаар монголын дүрслэлийн язгуур дөрвөн архтепитийг тодорхойлж дан ганц бэлэгдлийн дүрслэл бус, харин зохион байгуулалтын тодорхой зарчим бүхий харааны систем болох бөгөөд энэ нь монголын график хэлний анхдагч хэлбэр буюу прото-визуаль  систем болохыг тогтоож байна.

Түлхүүр үгс: архетип, зооформ, антропоморф, геометр/абстракт, хадны зураг, язгуур