The invariant nature of mongolian törü: constitutional interrelations - Sharaa, Byambaa (Studia Philosophiae Et Juris, 2025)
This study investigates the invariant nature of Mongolian törü-hood through the frameworks of mythological thinking, collective consciousness, and systems theory, while analyzing its intersections with constitutional translation and democratic traditions. The findings reveal that the traditional Mongolian concept of statehood is closely linked to törü, as recorded in The Secret History of the Mongols. Unlike the Western notion of the state, which is based on property, borders, and legal mechanisms, törü embodies a holistic worldview grounded in the harmony of Heaven, humans, and earth. The conflict between these two ontological levels is reflected in the terminology of the Mongolian Constitution, negatively affecting trust among state, citizens, and society. The significance of this study lies in identifying the invariant principle of statehood, thereby opening possibilities to revitalize the legal and philosophical foundations of Mongolian statehood Монгол (törü)-ийн инвариант чанарын ойлголт ба үндсэн хуулийн шүтэлцээ Хураангуй: Энэхүү судалгаанд Монгол төрийн инвариант чанарыг домгийн үеийн сэтгэлгээ, хамтын ухамсар, системийн сэтгэлгээний онолын хүрээнд судлан, Үндсэн хуулийн нэр томъёоны орчуулга болон ардчилалын уламжлалтай огтлолцуулан шинжилсэн. Судалгааны үр дүнд Монголын уламжлалт төрийн тухай ойлголт нь Нууц товчоо-нд тэмдэглэгдсэн törü хэмээх ойлголттой уялдаж, тэнгэр-хүн-газар гурвалын зохирол дээр тулгуурласан амьд, оюун санааны тогтолцоо болохыг тогтоов. Харин барууны state онол нь өмч, хил, хууль эрх зүйн механик зарчмууд дээр суурилдаг. Энэ хоёр өөр онтологийн түвшний ойлголтын зөрчил нь Монгол Улсын Үндсэн хуульд нэр томъёоны орчуулгын түвшинд туссан нь төр-иргэн-нийгмийн итгэлцэлд сөргөөр нөлөөлж буйг харууллаа. Судалгааны ач холбогдол нь төрийн инвариант чанарын ойлголтыг тодорхойлох замаар Монгол төрийн эрх зүйн философийг шинээр сэргээх боломжийг нээж буйд оршино. Түлхүүр үгс инвариант чанар, törü домгийн сэтгэлгээ, хамтын ухамсар, Үндсэн хууль, state, ардчилал, орчлонгийн хууль, парадокс, системийн сэтгэлгээ