The Mythological Origins and Transitions of the Old Man Figure in Mongolian Oral Literature

Abstract

This article explores the figure of the ‘övgön (old man)’ in Mongolian oral literature from the perspectives of mythology and ritual studies.
Drawing on the theoretical frameworks and methodologies of James George Frazer and Sendenjav Dulam in mythological research, as well as the conceptual approaches to religious beliefs developed by Walter Heissig and Lee Anna, the study analyzes the roles and functions of the övgön in Mongolian oral narratives.
The findings show that the övgön appears in diverse forms: as a deity, a mountain spirit, a wise diviner or astrologer, the hero’s father, a helper, a herdsman, and occasionally even as the hero. Beneath these multifaceted roles lies the concept of the bush spirit-ancestral tutelary deity. Over the course of the evolution of oral narratives in terms of content and character roles, the divine attributes of the övgön tend to diminish, while the övgön assumes primarily the roles of the hero’s father or helper. The study also observes transformations and transitions in the övgön’s figure, exhibiting a combination of divine and human traits, as well as certain functions of both hero and helper.

Монгол аман зохиол дахь өвгөний дүрийн домог зүйн үүтгэл ба шилжилт

Хураангуй: Тус өгүүлэлд монгол аман зохиол дахь өвгөний дүрийг домог зүй, зан үйлийн онолын үүднээс судлахыг зорьжээ. Судалгаандаа Ж.Фрэзер, С.Дулам нарын домог зүйн судалгааны үзэл баримтлал болон В.Хайссиг, Ли Анна нарын шашин шүтлэгийн судалгааны тайлбарыг хэрэглэн, монгол аман зохиол дахь өвгөний дүрийг шинжлэн задалсан байна. Судалгааны дүнгээс харахад домог зүйн шатанд өвгөний дүр нь бурхан, үлэмж туурвигч, уулын эзэн хийгээд өвгөн баатрын дүрээр илэрч байсан бол баатарлаг туульсын шатанд хүү баатрын эцэг юм уу адуучны дүрээр илэрч байна. Монгол аман зохиол дахь энэхүү олон чиг үүрэг бүхий өвгөний дүрийн цаана “бутны эзэн-бурхан” хийгээд “өвөг дээдсийн онгод” гэх эртний шүтлэгийн ойлголт хадгалагдаж байгаагийн зэрэгцээ мөн “бурхан” шинжээ алдаж, улмаар баатарлаг туульсын шатанд өвгөний дүр нь хүү баатарт гол дүрийн байр сууриа алдан, баатрын эцэг эсвэл туслагч адуучны дүрээр үлдэж хоцорсныг домог, туульсын олон жишээн дээр шинжлэн судлав.

Түлхүүр үг: Домог зүй, өвгөн, бурхан, өвөг дээдсийн онгод, уулын эзэн