Mongolian Journal of Geography and Geoecology
published by the of Institute of Geography and Geoecology, Mongolian Academy of Sciences. Abstracting and indexing in Google Scholar, Dimensions, and EBSCO Discovery service
Institute of Geography and Geoecology, Mongolian Academy of Sciences
Copyright on any research article in the Mongolian Journal of Geography and Geoecology is retained by the author(s). The authors grant the Mongolian Journal of Geography and Geoecology a license to publish the article and identify itself as the original publisher. Articles in the Mongolian Journal of Geography and Geoecology are Open Access articles published under a Creative Commons Attribution 4.0 International License CC BY. This license permits use, distribution and reproduction in any medium, provided the original work is properly cited.
Research on tourism and environmental pollution of larger lakes near the western and eastern regions of Mongolia
This study investigates the impact of developing tourism on pollution around Buir and Khyargas Lakes in eastern and western Mongolia. To achieve this objective, statistical data were gathered, and surveys were administered to tourism service providers and herder households. Additionally, soil and water samples were collected from the vicinity of the lakes. The collected data were then analyzed and integrated to produce comprehensive findings. A total of 50 tourist camps, eco camp (otog/ger) along with 42 herder households, were surveyed and the data analyzed within the study areas of the two lakes. In addition, a survey was carried out to inventory pit latrines and solid waste disposal sites located around the lakes. Soil samples were collected from 50 points, and water samples were obtained from 25 points for laboratory analysis. The results indicated that soil samples did not reveal any significant contamination concerning heavy metals or bacterial presence, adhering to the hygienic tolerance levels outlined in MNS 5850:2019, MNS 6341:2012, and MNS 5367:2004. In contrast, the results of the water sample analyses indicated that the concentrations of several elements surpassed the permissible limits established in the national standards for drinking water quality and safety (MNS 0900:2018, MNS 4586:1998, MNS 6148:2010), suggesting potential risks to water safety. Specifically, water samples from wells near Khyargas Lake showed elevated levels of calcium (Ca), magnesium (Mg), manganese (Mn), strontium (Sr), arsenic (As), and uranium (U), surpassing the limits set by the relevant national standards. In the case of Buir Lake, well water samples exhibited elevated levels of manganese (Mn), arsenic (As), and uranium (U), surpassing the permissible limits established by relevant national standards. While the chemical and sanitary contaminants detected in the water are linked to the lakes' natural and geographical characteristics, anthropogenic factors, especially tourism-related activities, likely contribute to this pollution. Consequently, it is imperative that enterprises and local residents adhere to the implementation of environmental management plans during their operations. It is recommended that future assessments of tourism-induced pollution be conducted and monitored seasonally to capture temporal variations. Монгол орны баруун, зүүн бүсүүд дэх томоохон нууруудын аялал жуулчлал, түүнийг дагасан орчны бохирдлын судалгаа (Хяргас, Буйр нуурын жишээгээр) ХУРААНГУЙ: Энэхүү судалгааны зорилго нь Монгол орны баруун, зүүн бүсүүд дэх Хяргас, Буйр, нууруудыг түшиглэн хөгжиж буй аялал жуулчлал, түүнээс үүдэлтэй орчны бохирдлыг тодорхойлоход оршиж байна. Дээрх зорилгын хүрээнд статистик мэдээ материал цуглуулж, жуулчны үйлчилгээний байгууллага, малчин өрхөөс асуулга судалгаа авч, нууруудын ойр орчмоос хөрс, усны дээж аван гарсан үр дүнд боловсруулалт хийн нэгтгэн үр дүнг гаргав. Хээрийн судалгааг 2023, 2024 оны 6,7-р сарын хугацаанд хийж гүйцэтгэсэн болно. Хоёр нуурын судалгааны талбайн хүрээнд нийт 50 жуулчны бааз, эко отог, 42 малчин өрхөөс асуулга судалгаа авч боловсруулсан. Мөн нууруудын орчим байх нүхэн жорлон, хогийн цэгийн тооллого хийсэн. Судалгааны талбайн 50 цэгээс хөрсний дээж, 25 цэгээс гадаргын болон газрын доорх усны дээжүүд авч зохих лабораториудад шинжлүүлсэн. Судалгааны талбай орчмоос авсан нийт хөрсний дээжид хүнд металлын болон эрүүл ахуйн хүлцэх агууламж стандартаас (MNS 5850: 2019, MNS 6341: 2012, MNS 5367: 2004, MNS 6341: 2012) хэтэрсэн элемент бүртгэгдээгүй буюу бохирдолгүй байна. Харин усны сорьцын шинжилгээнд Ундны усны чанар, аюулгүй байдлын үзүүлэлтэд зарим элементүүдийн агууламж стандартаас (MNS 0900:2018, MNS 4586:1998, MNS 6148: 2010) давсан байна. Тухайлбал, Хяргас нуур орчмын худгийн усанд кальци (Ca), магни (Mg), манган (Mn), стронци (Sr), хүнцэл (As), ураны (U) агууламж зохих стандартаас давсан үзүүлэлттэй байна. Харин Буйр нуурын орчмын худгийн усанд манган (Mn), хүнцэл (As), ураны (U) агууламж зохих стандартаас мөн адил хэтэрсэн үзүүлэлттэй байна. Усанд агуулагдах химийн болон эрүүл ахуйн бохирдлууд нь тухайн нууруудын байгаль, газарзүйн нөхцөлтэй холбоотой хэдий ч хүний үйл ажиллагаа тэр дундаа аялал жуулчлалаас шалтгаалсан байж болох тул аж ахуйн нэгж байгууллага, иргэд үйл ажиллагаа явуулахдаа байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөний биелэлтийг хангах шаардлагатай. Цаашид аялал жуулчлалаас үүдсэн бохирдлын шинжилгээг улирлын горимоор шинжилж хянаж байх нь зөв юм. Түлхүүр үгс: Аялал жуулчлал, Нуур дагуух аялал жуулчлал, Хөрс болон Усны бохирдол, Хүний үйл ажиллагаа
Copyright (c) 2025 Nandin-Erdene Amartuvshin, Narangerel Serdyanjiv, Batnyam Tseveengerel, Davaagatan Tuyagerel, Purevsuren Munkhtur, Altanbagana Myagmarsuren https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Global warming and climate change are affecting our country twice as much as others. With a vast territory featuring significant differences in natural zones and boundaries, and an arid climate with extreme conditions, our desert and semi-desert steppe areas are heavily impacted by desertification. This has led to negative consequences such as a reduction in soil fertility and decreased carbon sequestration in the soil. Studying the characteristics of soil in desert regions and determining the organic carbon reserves in the soil are crucial for implementing adaptive measures to climate change and for restoration efforts. In this study, we examined the characteristics of desert brown, light brown, and rocky brown soils of the desert mountain and gravelly plateau. The study area contains Leptic Calcisols, Leptic Yermic Caclisols, Mollic calcic Caclisols soil types. Organic carbon in the soil was calculated using the Walkley-Black method. The results showed that the organic carbon reserves in the various soil types were as follows: Leptic Calcisols (P1) 49.54 t/ha in the 0-75 cm, Leptic Yermic Caclisols (P3) 36.71 t/ha in the 0-80 cm, Mollic Calcisols (P5) 41.70 t/ha in the 0-80 cm, Mollic Yermic Caclisols (P7) 20.78 t/ha in the 0-75 cm, Mollic calcic Caclisols (P8) 28.84 t/ha in the 0-70 cm, Leptic Calcisols (P12) 48.41 t/ha in the 0-120 cm, Mollic Yermic Caclisols (P14) 20.10 t/ha in the 0-85 cm and Leptic Calcisols (P15) 27.61 t/ha in the 0-55 cm layer. Soil sections show similar chemical properties but different morphological characteristics. Soil organic carbon reserves differ at the soil type level, but are similar to previous research results at the regional level. The reserves vary depending on the thickness of the soil layers and the rock content. Говийн хөрсний органик нүүрстөрөгчийн нөөц ХУРААНГУЙ: Дэлхийн дулаарал, уур амьсгалын өөрчлөлтөд манай орон хоёр дахин илүү өртөж байна. Байгалийн бүс, бүслүүрийн ялгаа ихтэй өргөн уудам газар нутагтай, эрс тэс уур амьсгалтай орны говь, цөлөрхөг хээрийн бүс нь цөлжилтөд хүчтэй өртөж хөрсний үржил шимт давхарга нимгэрэх, хөрсний нүүрстөрөгчийн шингээлт багасах зэрэг сөрөг үр дагаврууд бий болсоор байна. Говийн бүсийн хөрсний шинж чанарыг судалж хөрсний органик нүүрстөрөгчийн нөөцийг тодорхойлох нь цаашид уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицсон үйл ажиллагаа явуулах, нөхөн сэргээхэд чухал үүрэгтэй юм. Энэхүү судалгаагаар бид говийн бор, цайвар бор болон говийн уул, цав толгодын чулуурхаг бор хөрсний хэв шинжийг тодорхойлов. Судалгааны талбайд бор, цайвар бор, чулуурхаг бор, сайргархаг бор, чулуурхаг карбонаттай бор, чулуурхаг цайвар бор төрлийн хөрс тархсан байна. Хөрсний органик нүүрстөрөгчийг тюрины аргаар (Walkley Black) тооцсон. Судалгааны үр дүнд сайргархаг бор /P1/ хөрсний 0-75 см-т 49.54 т/га, сайргархаг цайвар бор /P3/ хөрсний 0-80 см-т 36.71 т/га, чулуурхаг бор /P5/ хөрсний 0-80 см-т 41.70 т/га, чулуурхаг цайвар бор /P7/ хөрсний 0-75 см-т 20.78 т/га, чулуурхаг карбонаттай бор /P8/ хөрсний 0-70 см-т 28.84 т/га, сайргархаг бор /P12/ 0-120 см-т 48.41 т/га, чулуурхаг цайвар бор /P14/ 0-85 см-т 20.10 т/га, сайргархаг бор /P15/ хөрсний 0-55 см-т нийт 27.61 т/га тус тус органик нүүрстөрөгчийн нөөцтэй байна. Хөрсний зүсэлтүүдээс үзэхэд химийн шинж чанараар ойролцоо боловч морфологи шинж чанараар ялгаатай байна. Хөрсний органик нүүрстөрөгчийн нөөц хөрсний төрлийн түвшинд харьцуулахад зөрүүтэй, бүсийн хэмжээнд авч үзвэл өмнөх судалгааны үр дүнгүүдтэй ойролцоо байна. Тухайн хөрсний үе давхаргын зузаан, чулууны агууламж зэргээс хамаарч нөөцийн хэмжээ харилцан адилгүй тогтоогдсон. Түлхүүр үгс: Хөрсний органик нүүрстөрөгч, Чулууны агууламж, Сайргархаг бор, Чулуурхаг цайвар бор
Copyright (c) 2025 Uuganbat Ganbold, Tsogbadral Khurelbaatar, Enkhtuvshin Dechinperlii https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Evaluation of the condition of the trees in Saxaul (Haloxylon ammodendron (C.A.Mey.) Bge) formation in the Trans Altai Gobi
In the Trans-Altai Gobi, the transitional zone between true desert and hyper-arid desert (gammada), the height and density of saxaul trees in the foothills, sair (dried beds of temporary rivers watersheds), complex-sair, inter-sair’s terrace, sandy sediments and sand-covered areas were determined by the following classification: young and mature, respawn and dead. A total of 68 species belonging to 21 families and 47 genera of vascular plants were identified in the areas occupied by the saxaul community. Among these, herbaceous perennial plants were the most prevalent, accounting for 35% of the total species. Additionally, 23% of the species were annual and biennial plants. The majority of species within the saxaul sub-type are secondary origin species that have been transported by floodwaters from the hillsides, subsequently establishing themselves along the edges of the saïr. Among the study areas, the number of young saxaul trees was lowest in the Sair watersheds, at 8.7 individuals per hectare, and highest in the sand-covered area, at 28.2 individuals per hectare. The number of young saxaul trees was lowest in the Sair watershed, at 33.2 individuals per hectare, and number of mature trees highest in the inter-Sair’s terrace, at 53.9 individuals per hectare. The number and density of dead saxaul trees (16.2-42.0) is 2-3 times higher than young saxaul trees (33.2-53.9), which shows that saxaul tree community is depleting. Indicating that the saxaul tree community is undergoing a depletion process. The survival rate of saxaul trees is classified as "exelent" in foothills and sandy sediments, "moderate" in simple and complex sairs and sand-covered areas, and "bad" damage in complex sairs. Inter-sair’s terrace dominated saxaul trees with vitality of medium and moderate. Алтайн өвөр говийн Загт (Haloxylon ammodendron (C.A.Mey.). Bge) бүлгэмдлийн моддын төлөв байдлын үнэлгээ ХУРААНГУЙ: Алтайн өвөр говьд жинхэнэ цөл ба хэт хуурай цөлийн (гаммада) шилжих зурвас газарт толгодын бэл хормой, энгийн сайр, нийлмэл сайр, сайр хоорондын дэвсэг, элсэн хурдас ба элсэн хучааст газруудад Заг моддын өндрийн хэмжээ, нягтшилыг зулзаган заг, өсвөр заг, өнжмөл заг болон хувхайрч, хатаж мөхсөн заг тус бүрээр тодорхойлов. Загт бүлгэмдлийн тархах бүс нутагт 21 овог, 47 төрөлд хамаарах 68 зүйл ургамал бүртгэгдлээ. Эдгээрийн дотор өвслөг ургамал зонхилох бөгөөд нийт зүйлийн 35%-ийг олон наст өвс, 23%-ийг нэг ба хоёр наст ургамал эзэлнэ. Сайр дагасан Загт хэвшлийн ургамлын аймаг дахь зүйлүүд ихэнхдээ уул толгодын энгэр хажуу, дэнж дэвсгийн ургамлын үр үерийн усаар зөөгдөн ирсэн хоёрдогч гарлын зүйлүүд байх бөгөөд эдгээр нь сайрын хаяа даган ургасан байна. Судалгаа явуулсан бүх талбайд зулзаган загийн тоо энгийн сайрт хамгийн цөөн буюу 8.7 ш/га, элсэн хучааст талд хамгийн олон буюу 28.2 ш/га; өсвөр загийн тоо энгийн сайрт хамгийн цөөн буюу 33.2 ш/га, сайр хоорондын дэвсэгт хамгийн олон буюу 53.9 ш/га тоологдов. Мөхсөн загийн тоо (16.2-42.0) зулзаган загийн тооноос (8.7-28.2) 2-3 дахин илүү байгаа нь заг моддын хорогдол явагдаж байгааг харуулна. Заг моддын амьдралтын байдал толгодын бэл хормой ба элсэн хурдсаар “онц сайн”, энгийн ба нийлмэл сайрууд, элсэн хучааст газруудад “сайн”, харин нийлмэл сайрт “муу” гэмтэл ихтэй мод элбэг тохиолдож байна. Сайр хоорондын дэвсэгт “дунд”-с “сайн” амьдралттай модод зонхилж байгааг судалгааны дүн харуулж байна. Түлхүүр үгс: Зулзаган заг, Өсвөр заг, Өнжмөл заг, Мөхсөн заг, Амьдралт
Copyright (c) 2025 Bayasgalan Davagdorj, Ganchudur Tsetsegmaa, Khaulenbek Akhmadi, Unur Naranchimeg, Otgontsesetg Davaanyam, Purevdorj Tserengunsen, Tuguldur Unenbat https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Results of principal component analysis using multisource data
In the processing of aerospace digital data, Principal Component Analysis (PCA) is utilized to enhance the spectral brightness of images by identifying new features, as well as compressing and reducing the dimensionality of multidimensional datasets. PCA reduces the size of hyperspectral data and generates new features, known as principal components (PCs). The first PC contains the most information, while the last PC contains the least. This enables the representation of hundreds of channels of multidimensional data with a small number of components. The primary objective of this study is to analyze the 234-channel hyperspectral data from the PRISMA satellite, both independently and in conjunction with VV and VH polarization synthetic aperture radar (SAR) data obtained from the Sentinel-1B satellite. Ulaanbaatar was selected as the test area for this research. When the 202 channels of PRISMA satellite data were processed and analyzed using the PCA, it was found that 98.9% of the total information was contained in the first five components, with PC1 accounting for 53.66% of the total variance of the original 202 channels. In contrast, when the combined hyperspectral and SAR data were processed, the first five components represented 99.1% of the total information, resulting in an increase of 0.2% in total information content. Overall, the results of the study show that the use of multiple source data and integration can further improve the quality of thematic interpretation and analysis. Олон эх сурвалжийн мэдээг гол компонентын аргаар шинжилсэн дүн ХУРААНГУЙ: Агаар-сансрын тоон өгөгдлийг боловсруулахад гол компонентын шинжилгээ (ГКШ)-ний арга нь сувгуудыг шинээр тодорхойлон дүрс зургийн спектр тодролыг сайжруулахаас гадна, олон хэмжээст өгөгдлийг шахаж, хэмжээсийг нь багасгахад ашиглагдана. Хайперспектрийн мэдээг ГКШ-ний аргаар хэмжээсийг нь багасган, шинэ сувгуудыг буюу гол компонент (ГК)-уудыг үүсгэхэд, эхний ГК хамгийн их мэдээллийг, сүүлийн ГК хамгийн бага мэдээллийг агуулдаг. Ингэснээр, олон зуун сувгийн өгөгдлийг цөөн тооны компонентуудаар илэрхийлэх боломжтой болдог. Энэхүү судалгаа нь PRISMA дагуулын 234 сувгийн хайперспектрийн мэдээг тусад нь болон Sentinel-1В дагуулаас VV, VH туйлшралуудаар хүлээн авсан синтетик апертурт радар (САР)-ын өгөгдөлтэй нийлүүлэн ГКШ-ний аргаар дүн шинжилгээ хийх үндсэн зорилготой бөгөөд судалгааны загвар талбай болгон Улаанбаатар хотыг сонгон авав. PRISMA дагуулын 202 сувгийн мэдээг ГКШ-ний аргаар боловсруулан, шинжилгээ хийхэд нийт мэдээллийн 98.9% нь эхний 5 компонентэд агуулагдаж байсан ба ГК1 нь анхдагч 202 сувгийн мэдээний нийт дисперсийн 53.66 хувийг агуулж байв. Харин хайперспектрийн болон САР-ын нэгдмэл мэдээг ГКШ-ний аргаар боловсруулан шинжлэхэд эхний 5 компонент нийт мэдээллийн 99.1%-ийг агуулж, нийт мэдээллийн агууламж 0.2%-иар нэмэгдсэн байлаа. Судалгааны үр дүнгээс харахад, олон эх сурвалжийн мэдээг нийлмэл байдлаар ашигласнаар сэдэвчилсэн тайлал болон дүн шинжилгээний чанарыг илүү сайжруулах боломжтой байна. Түлхүүр үгс: Хайперспектрийн мэдээ, САР-ын мэдээ, Дүн шинжилгээ
Copyright (c) 2025 Amarsaikhan Damdinsuren, Enkhjargal Damdinsuren, Odontuya Gendaram, Tsogzol Gurjav, Ochirhuyag Lkhamjav https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Application of spectral enhancement methods using optical and radar data
ABSTRACT: Spectral enhancement methods are crucial for identifying objects and features in primary remotely sensed data and accurately determining the differences between them. This study aims to perform spectral enhancement using three techniques: the decorrelation method, Brovey transform, and Gram-Schmidt transformation from the ENVI system on both optical and radar satellite data. The study area includes Khatgal village and a densely forested region in the southern part of Khuvsgul Lake, encompassing various land cover classes such as coniferous forest, settlement, dry plain, mountain soil, and water. In the analysis, four different band combinations of multisource data channels from Sentinel-1 and Sentinel-2 satellites were utilized. The decorrelation method generally proves to be more effective in highlighting objects in optical data compared to radar data. Conversely, the Brovey transform enhances objects differently, depending on the wavelength characteristics of the two sources. Although the brightness of objects in both optical and radar data resulting from the Gram-Schmidt transformation may not be very sharp, the classes are generally well distinguished. Overall, the results of the study indicate that each of the selected methods highlights objects in the image with distinct characteristics, suggesting that the outcome of each method can provide a valuable, unique source of information for thematic interpretation. Оптикийн ба радарын мэдээнд спектр тодролын аргуудыг ашиглах нь ХУРААНГУЙ: Зайнаас тандсан анхдагч дүрс өгөгдлүүд дээр дүрслэгдсэн биет, юмсыг тодруулах, биес хоорондын ялгааг нарийвчлан тодорхойлоход спектр тодролын аргууд зайлшгүй шаардлагатай болдог. Энэхүү судалгаа нь оптикийн ба радарын хиймэл дагуулуудын мэдээн дээр ENVI системийн спектр тодролын декорреляцын арга, Бровейн шилжүүлэлт, Грам-Шмидтийн хувиргалт зэрэг алгоритмуудыг ашиглан спектрийн сайжруулалт хийж, үр дүнгүүдийг харьцуулах үндсэн зорилготой. Судалгааны талбайгаар Хөвсгөл нуурын урд хэсгийн Хатгал тосгон болон их ой бүхий газар нутгийг сонгосон бөгөөд газрын бүрхэвчийн хувьд, шилмүүст ой, суурин газар, хуурай сайр, уулын хээр, ус гэсэн ангиллууд зонхилно. Дүн шинжилгээнд, Sentinel-1 ба Sentinel-2 дагуулуудын олон эх сурвалжийн мэдээний сувгуудын 4 өөр янзын хоршлолыг ашиглав. Декорреляцын арга нь оптикийн мэдээн дээрх биет юмсыг нийтэд нь маш сайн тодруулан радарын мэдээтэй харьцуулахад илүү үр дүнтэй байгаа бол Бровейн шилжүүлэлтийн хувьд, 2 өөр эх сурвалжийн мэдээн дээр тухайн долгионы онцлог шинжээс шалтгаалан биет юмсыг өөр өөрөөр сайжруулж байна. Грам-Шмидтийн хувиргалтын дүнд үүссэн оптикийн болон радарын мэдээн дээрх юмсын тодрол хурц тод биш боловч ангиуд ерөнхийдөө сайн ялгагдаж байна. Судалгааны үр дүнгээс харахад, сонгосон арга тус бүр нь дүрс мэдээн дээрх биет, юмсыг өөр өөрийн онцлогтойгоор тодруулж байсан бөгөөд энэ нь эдгээр үр дүнгүүд, сэдэвчилсэн тайлал хийхэд өөр өөр мэдээллийн эх сурвалж болох боломжтойг харуулж байна. Түлхүүр үгс: Декорреляцийн арга, Бровейн шилжүүлэлт, Грам-Шмидтийн хувиргалт, Оптикийн мэдээ, Радарын мэдээ
Copyright (c) 2025 Munkh-Erdene Altangerel, Enkhmanlai Amarsaikhan, Amarsaikhan Damdinsuren, Enkhjargal Damdinsuren, Tsogzol Gurjav https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Investigation of drinking water quality in the urban areas of Bulgan province
Abstract: This research work conducted within the framework of the contracted project "Study, assessment, and recommendations on the quality of drinking water in the center and rural settlements of Bulgan province" in 2022 and has been incorporated into this article following processing of the results. The chemical composition of groundwater was overall dominated by the hydrocarbonate ions prevailed over anions (97.8%). In case of cation, showed that 69.6% of all water points were determined as Ca-HCO3, 17.4% mixed, 10.9% was Na-HCO3, and the remaining 2.2% was S-C-Ca-Mg. In terms of total mineralization, 21.7% is classified as slightly mineralized and 78.3% as fresh. The hardness of the water varies from soft to hard (hardness 2.52-8.4 mg-eq/L). Out of all the samples, only 2.17% are hard, 10.9% are moderately hard, 80.4% are slightly hard, and 6.5% are soft. About 15.2% of the samples were dominated by magnesium and magnesium concent exceeded the standard of drinking water in the 4 samples (8.5%) which was 1.1-2.3 times higher than the permissible level of the standard "Environment. Health protection, Safety Driking water. Hygienically requirements, assesment of the quality and safety" MNS 0900:2018. The calcium ion and total hardness levels exceed the standard in only 2.17% of the samples. Nitrate ions were predominantly detected in the nutrent pollutions, with 6.4% of the samples not meeting the drinking water standards, and 39.1% have low fluoride content, while 26% have high fluoride levels. Microbiological analysis showed that 8.7% of the water points have total bacterial and intestinal group bacteria exceeding the standard requirements. Microelement analysis found uranium (U) in 8.7% (4 wells), strontium (Sr) in 6.5% (3 wells), and manganese (Mn) in 2.2% (1 well) of the samples. Radon (Rn) levels in 13 wells were 1.01-1.92 times higher than the standard, accounting for 28.3% of the total samples. Out of the total 46 samples, 76.1% did not meet the requirements of the MNS 0900:2018 drinking water standard in at least one parameter, indicating the need to ensure the safety of water sources and to enhance and regularize monitoring activities. Булган аймгийн хот суурин газрын ундны усны чанарын судалгаа ХУРААНГУЙ: Энэхүү судалгааны ажил нь тус хүрээлэнд 2022 онд хэрэгжсэн “Булган аймгийн төв болон сум, суурин газрын ундны усны чанарын судалгаа, дүгнэлт, зөвлөмж” гэрээт ажлын хүрээнд хийгдсэн. Судалгаанд хамрагдсан газрын доорх ус нь химийн бүрэлдэхүүний хувьд анионуудаас гидрокарбонатын ион дангаараа давамгайлсан (97.8), катионы хувьд 69.6% нь Сa-HCO3 төрөл, 17.4 % нь Холимог-HCO3, 10.9% нь Na-HCO3, үлдсэн 2.2% нь S-C-Ca-Mg төрлийн ус байна. Нийт эрдэсжилтийн хувьд 21.7% нь цэнгэгдүү, 78.3 % нь цэнгэг устай ангилалд хамаарч байна. Хатуулгийн хувьд зөөлнөөс хатуу (хатуулаг 2.52-8.4 мг-экв/л) устай байна. Судалгаанд хамрагдсан нийт сорьцын зөвхөн 2.17% нь хатуу, 10.9% нь хатуувтар, 80.4% нь зөөлөвтөр, 6.5% нь зөөлөн устай ангилалд тус тус хамаарч байна. Нийт сорьцын 15.2% нь хатуулаг дотроо магни ион зонхилсон устай, 4 худгийн усны /8.5%/ магнийн ион нь “Ундны ус. Эрүүл ахуйн шаардлага, чанар, аюулгүй байдлын үнэлгээ” MNS 0900:2018 стандартад заасан хэмжээнээс 1.1-2.3 дахин их, кальцийн ион болон ерөнхий хатуулгийн хэмжээ нь стандартаас давсан нь нийт сорьцын зөвхөн 2.17%-ийг тус тус эзэлж байна. Шим бохирдлын үзүүлэлтээс нитратын ион давамгайлж илэрсэн ба нийт сорьцын 6.4% нь ундны усны стандартад нийцээгүй, мөн 39.1 % нь фторын агууламж багатай, 23.9% нь ихтэй байна. Нян судлалын шинжилгээгээр нийт уст цэгийн 8.7 % нь нийт нян болон гэдэсний бүлгийн нийт нян илэрч стандартын шаардлага хангахгүй байна. Бичил элементийн шинжилгээгээр уран (U) 4 худаг буюу 8.7%, стронци (Sr) 3 худгийн усанд буюу 6.5%, манганы агууламж нь (Mn) 1 худаг буюу 2.2%-ийг тус тус эзэлж байна. Цацрагийн аюулгүйн үзүүлэлтийн шинжилгээгээр радоны (Rn) нь 13 худгийн усанд стандартад заасан хэмжээнээс 1.01-1.92 дахин их илэрсэн ба энэ нь нийт сорьцын 28.3%-ийг эзэлж байна. Нийт 46 сорьцын 76.1% нь ундны усны MNS 0900:2018 стандартад ямар нэгэн үзүүлэлтээр нийцээгүй дүнтэй гарсан нь усны эх үүсвэрийн аюулгүй байдлыг хангах, хяналт-шинжилгээг тогтмолжуулах, сайжруулах шаардлагатайг харуулж байна. Түлхүүр үгс: Газрын доорх усны чанар, найрлага
Copyright (c) 2025 Enkhjargal Togtokh, Odsuren Batdelger, Erdenetsetseg Tsogtbayar, Purev-Erdene Erdemjargal, Sandag Dalaijargal https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
A Review of the Socio-Economic Impacts of Desertification and Land Degradation in Mongolia
The concept of desertification extends beyond mere land degradation; it represents a complex contemporary ecological and socio-economic challenge that profoundly affects population mobility, livestock management, and sustainable economic development. This review systematically consolidates and critically examines previous studies on the impacts of desertification and land degradation on Mongolia’s socio-economic systems. The analysis is based on 25 reports and scholarly articles published by international and professional organizations, focusing on the effects of desertification and land degradation on population movements, public health, land use, water resources, and broader socio-economic conditions. The findings indicate that 76.9% of Mongolia’s total land area is affected by desertification, of which 23.3% falls within the severe or very severe categories. These processes of land degradation and desertification have increased the frequency of dzud, significantly influencing local population mobility. Between 2000 and 2023, a total of 665,058 individuals an average of approximately 28.900 people per year relocated to the capital city. Moreover, the economic losses attributable to desertification average 1.2 trillion MNT annually, effectively doubling or tripling local livelihood costs and adversely impacting sustainable development indicators. Consequently, policies aimed at mitigating desertification are not only an environmental imperative but also an essential component of strategies to ensure food security, livelihood stability, and long-term economic development. Монгол улсад цөлжилт, газрын доройтол нь нийгэм, эдийн засагт нөлөөлж буй тойм судалгаа ХУРААНГУЙ: Цөлжилт хэмээх ойлголт нь зөвхөн газрын доройтлоор хязгаарлагдахгүй, харин хүн амын шилжилт хөдөлгөөн, мал аж ахуй, эдийн засгийн тогтвортой хөгжилд гүнзгий нөлөөлж буй цогц экологийн болон нийгэм-эдийн засгийн өнөө цагийн томоохон асуудлын нэг юм Энэхүү тойм судалгаа нь цөлжилт, газрын доройтлын үйл явц нь Монгол орны нийгэм, эдийн засагт үзүүлж буй нөлөөллийн талаарх өмнөх судалгаануудыг системтэйгээр нэгтгэн шинжлэхийг зорьсон бөгөөд цөлжилт газрын доройтол нь хүн амын шилжилт хөдөлгөөн, эрүүл мэнд, газар ашиглалт, усны нөөц, нийгэм эдийн засагт үзүүлэх нөлөөллийн талаар олон улсын болон мэргэжлийн байгууллагаас гаргасан 25 тайлан мэдээ болон эрдэм шинжилгээний өгүүлэл дээр дүн шинжилгээ хийн нэгтгэн шинжлэв. Энэ хүү тойм судалгаанаас харахад Монгол орны нийт газар нутгийн 76.9% нь цөлжилтөд өртсөн бөгөөд үүнээс 23.3% нь хүчтэй болон нэн хүчтэй зэрэглэлд хамрагджээ. Эдгээр газрын доройтол, цөлжилтийн асуудал нь зудын давтамжийг нэмэгдүүлж байгаа бөгөөд энэ нь орон нутгийн иргэдийн шилжилт хөдөлгөөнд мэдэгдэхүйц нөлөө үзүүлж байна. 2000-2023 оны хооронд 665,058 хүн буюу жилд дунджаар 28.9 мянган хүн нийслэл хот руу шилжин суурьшжээ. Мөн цөлжилтөөс үүдэлтэй эдийн засгийн хохирол жилд дунджаар 1.2 их наяд төгрөгт хүрч, орон нутгийн амьжиргааны зардлыг 2–3 дахин нэмэгдүүлж байгаа нь тогтвортой хөгжлийн үзүүлэлтүүдэд сөргөөр нөлөөлж байна. Иймд цөлжилтийг сааруулах бодлого нь зөвхөн экологийн асуудал бус, хүнсний аюулгүй байдал, амьжиргааны тогтвортой байдал, эдийн засгийн хөгжлийн стратегийн салшгүй бүрэлдэхүүн хэсэг нь болох хэрэгцээ шаардлага бий болж байна. Түлхүүр үг: Цөлжилт, Газрын доройтол, Амьжиргаа, Экологийн дүрвэгсэд, Эдийн засгийн нөлөөлөл
Copyright (c) 2025 Gantsetseg Gantumur, Ganchudur Ganchudur https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Distribution, Characteristics, and Morphogenetic Types of Relief: A Case Study of Myangad Soum, Khovd Province
The objective of this study is to identify the distribution and characteristics of landforms at the local level and to generate a large-scale morphogenetic types map. Myangad soum in Khovd Province, located in the western region of Mongolia, was selected as the study area. The analysis utilized high-resolution remote sensing data, including 61 cm Quickbird, 10 m Sentinel-2 imagery, and a 12.5 m ALOS PALSAR digital elevation model, along with 1:100,000 scale topographic maps and field data collected in July 2024. A dual-methodological approach was applied, combining both bottom-up and top-down analyses. As a result, the morphogenetic types of landforms in Myangad soum were classified into 3 main classes (tectonic-erosional, erosional-accumulation, and accumulation), 7 sub-classes, and 19 types, and mapped at a scale of 1:100,000. The dominant landform type is tectonic-erosional, covering 52.5% of the total area, followed by erosional-accumulation (30.2%) and accumulation types (17.3%). This study demonstrates that high spatial resolution satellite data and advanced modern methodologies can be effectively applied to precisely map land surface morphology at the local level. The findings provide scientifically grounded baseline data for land use planning, ecological risk assessment, and environmental management. Moreover, the study contributes to the implementation of advanced mapping techniques tailored to the specific natural and socio-economic needs of local areas. Хотгор Гүдгэрийн, Тархалт, Онцлог, Морфогенетик Хэв Шинж: Ховд Аймгийн Мянгад Сумын Жишээн Дээр ХУРААНГУЙ: Энэхүү судалгааны зорилго нь орон нутгийн түвшинд хотгор гүдгэрийн тархалт онцлогийг тодорхойлж, морфогенетик хэв шинжийн том масштабын зураглал үйлдэхэд оршино. Судалгааны талбайгаар Монгол Улсын баруун бүсэд орших Ховд аймгийн Мянгад сумыг сонгосон. Дүн шинжилгээнд орон зайн өндөр нарийвчлалтай Quickbird (61 см), Sentinel-2 (10 м), ALOS (12.5 м) зэрэг хиймэл дагуулын мэдээнээс гадна 1:100,000 масштабтай байр зүйн зураг болон 2024 оны 07-р сарын хээрийн судалгааны материалыг ашигласан. Арга зүйн хувьд “ерөнхийгөөс нарийн” ба “нарийнаас ерөнхий ” гэсэн хосолмол аргуудыг ашигласан. Судалгааны үр дүнд Мянгад сумын хотгор гүдгэрийг гарал үүслээр нь тектоник-элэгдлийн, элэгдэл-хуримтлалын, хуримтлалын гэсэн 3 үндсэн анги, 7 дэд анги, 19 хэв шинжийг ялгаж, геоморфологийн 1:100,000 масштабтай зургийг боловсруулсан. Судалгааны үр дүнгээс харахад тектоник-элэгдлийн хэв шинж хамгийн их буюу нийт нутаг дэвсгэрийн 52.5%-ийг эзэлж байхад, элэгдэл-хуримтлалын хэв шинж 30.2%, хуримтлалын хэв шинж 17.3%-ийг тус тус эзэлж байна. Энэхүү судалгаа нь орон зайн өндөр нарийвчлалтай хиймэл дагуулын мэдээ болон орчин үеийн дэвшилтэт аргазүйг ашиглан орон нутгийн түвшинд газрын гадаргын хэлбэр дүрсийг нарийвчлан зураглах бүрэн боломжтойг харууллаа. Тус судалгааны үр дүн нь газар ашиглалт, экологийн эрсдэлийн үнэлгээ, байгаль орчны менежментийн төлөвлөлтөд шинжлэх ухааны үндэслэлтэй суурь өгөгдөл болон ашиглагдахаас гадна орон нутгийн онцлог болон нийгэм-эдийн засгийн хэрэгцээнд нийцүүлсэн зураглалын дэвшилтэт аргазүйг хэрэглээнд нэвтрүүлэхэд хувь нэмрээ оруулах болно. Түлхүүр үгс: Гадаргын хэлбэр, Хотгор гүдгэр, Морфогенетик хэв шинж, Хэрчигдлийн гүн, Хэрчигдлийн шигүү
Copyright (c) 2025 Munkhdulam Otgonbayar, Nyamdavaa Gendenjav, Renchinmyadag Tovuudorj, Davaagatan Tuyagerel https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Classification of Morphogenetic Landform Types in the Western Region of Mongolia
The primary objective of this study is to develop a geomorphological map of the western region of Mongolia. To achieve this, a methodological framework was established that integrates morphometric classification derived from digital elevation models (DEMs), high-resolution satellite imagery, large-scale topographic maps, and field-based measurements and descriptions. Based on this combined approach, morphogenetic landform types were systematically identified, classified, and mapped. Morphometric parameters such as dissection density, dissection depth, absolute and relative elevation, Topographic Position Index (TPI), and geomorphon classification were derived from the digital elevation model (DEM) to develop the primary morphometric classification serving as the fundamental basis for the geomorphological mapping. Subsequently, based on high-resolution satellite imagery, topographic maps, and field survey measurements and descriptions, the spatial distribution and boundaries of ongoing surface processes were precisely delineated. Based on the results of the geomorphological mapping, four main groups with distinct morphological structures and morphogenetic origins have been identified across the western region of Mongolia: tectonic-denudation, denudation-accumulation, volcanic, and accumulation. In total, 18 types and 66 subtypes were distinguished. In terms of areal extent, surfaces characterized by tectonic-denudational features cover 42.7% of the total territory, denudation-accumulation cover 22.9%, volcanic represent 0.1%, and accumulation occupy 34.3%. The novelty of this study lies in the detailed classification of morphometric types integrated with satellite imagery, large-scale topographic maps, and field measurements and descriptions, resulting in the development of an optimized mapping methodology for morphogenetic landforms at the regional scale. Монгол орны баруун бүсийн морфогенетик хэв шинжийн ангилал ХУРААНГУЙ: Энэхүү судалгааны ажлын зорилго нь Монгол орны баруун бүсийн геоморфологийн зураглалыг боловсруулахад оршино. Үүний хүрээнд гадаргын тоон загварт тулгуурласан морфометрийн ангилал, өндөр нарийвчлалтай сансрын зураг, том масштабын байр зүйн зураг болон хээрийн судалгааны хэмжилт, бичиглэлд үндэслэн морфогенетик хэв шинжийг ангилж, зураглах аргачлалыг боловсруулсан болно. Гадаргын тоон загвараас гадаргын хэрчигдлийн шигүү, хэрчигдлийн гүн, үнэмлэхүй болон харьцангуй өндөр, Гадаргын байршлын индекс (TPI), геоморфон ангилал зэрэг үндсэн морфометрийн үзүүлэлтүүдийг боловсруулж, геоморфологийн зургийн анхдагч суурь болох морфометрийн ангиллыг гаргасан. Үүний дараа өндөр нарийвчлалтай сансрын зураг, байр зүйн зураг болон хээрийн судалгааны хэмжилт, бичиглэлд тулгуурлан газрын гадарга дээрх үйл явцын тархалт, хил хязгаарыг нарийвчлан зурагласан. Геоморфологийн зураглалын үр дүнгээс харахад Монгол орны баруун бүсийн хэмжээнд морфологийн бүтэц болон гарал үүслийн хувьд ялгаатай тектоник-элэгдлийн, элэгдэл-хуримтлалын, галт уулын, хуримтлалын гэсэн дөрвөн бүлэг, нийт 18 хэв шинж, 66 дэд хэв шинжийг ялган тогтоосон. Эдгээрийн эзлэх талбайн хувьд тектоник-элэгдлийн хэв шинж бүхий гадарга нь нийт нутаг дэвсгэрийн 42.7%-ийг, элэгдэл-хуримтлалын хэв шинж бүхий гадарга 22.9%-ийг, галт уулын хэв шинж бүхий гадарга 0.1%-ийг, хуримтлалын хэв шинж бүхий гадарга 34.3%-ийг тус тус эзэлж байна. Энэхүү судалгааны шинэлэг тал нь морфометрийн ангиллыг сансрын зураг, том масштабын байр зүйн зураг, хээрийн судалгааны хэмжилт, бичиглэлтэй хослуулж морфогенетик хэв шинжийг нарийвчлан ангилж, бүс нутгийн хэмжээнд оновчтой зураглал хийх аргачлалыг боловсруулснаараа онцлог юм. Түлхүүр үгс: Геоморфологийн зураглал, Морфогенетик хэв шинж, Морфометрийн ангилал, Монгол орон, Баруун бүс
Copyright (c) 2025 Bayanjargal Bumtsend, Nyamkhuu Myanganbuu, Odbaatar Enkhjargal, Narangarel Serd-Yanjiv https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Cultural Ecosystem Service Value of Khyargas Lake
The aim of this study is to identify the cultural ecosystem service values of the Khyargas Lake ecosystem, evaluate its potential for providing cultural services, and develop a spatial distribution map of these services. Cultural ecosystem services refer to the non-material benefits that humans derive from ecosystems through experiences that enhance mental and physical well-being and satisfaction. The study employed a combination of methods, including rapid field assessment surveys of water and wetland ecosystem services, matrix analysis, photo interpretation, and kernel density estimation. The survey results revealed that seven out of the ten cultural ecosystem service types were identified within the study area. When ranked by importance, recreation and tourism, landscape aesthetics, and cultural heritage services were among the top three. Based on the matrix analysis used to assess the natural capacity to provide cultural ecosystem services, 41.0% of the study area was classified as having high capacity, 24.2% as moderate, 23.7% as low, and 11.1% as very low capacity. Kernel density analysis indicated that areas with high demand for cultural ecosystem services are primarily concentrated along the northern, southeastern, and western shores of Khyargas Lake. These areas contribute significantly to the overall value of cultural ecosystem services by supporting activities such as fishing, swimming, boating, lakeside walking, sunbathing, spa treatments, and therapeutic mud applications. The results of this study provide a scientific basis for improving land-use planning and promoting the sustainable development of tourism, as well as for ensuring the efficient and balanced utilization of natural resources. Хяргас нуурын экосистемийн соёлын үйлчилгээний үнэ цэнэ ХУРААНГУЙ: Энэхүү судалгаа нь Хяргас нуурын экосистемийн соёлын үйлчилгээний үнэт зүйлийг тодорхойлж, соёлын үйлчилгээний чадавхыг үнэлэх, орон зайн тархалтын зураглал боловсруулах зорилготой. Экосистемийн соёлын үйлчилгээ нь хүн төрөлхтөн оюун санааны болон бие махбодын тайвшрал, сэтгэл ханамжийг мэдрэх замаар экосистемээс хүртэх материаллаг бус үр өгөөжийг илэрхийлдэг. Тус судалгаанд ус, намгархаг газрын экосистемийн үйлчилгээний түргэвчилсэн үнэлгээний асуулгын арга, матрицын шинжилгээний арга, фото зураглалын дүн шинжилгээний арга, кернелийн нягтшил тооцоолох аргуудыг хослуулан ашигласан. Асуулга судалгааны үр дүнгээр соёлын үйлчилгээний 10 хэлбэрээс 7 хэлбэр нь тус судалгааны талбайд тодорхойлогдсон бөгөөд эдгээрийг ач холбогдлоор нь эрэмбэлэхэд амралт-аялал жуулчлал, ландшафтын гоо зүй, соёлын өвийн үйлчилгээнүүд нь эхний гуравт багтаж байна. Экосистемийн соёлын үйлчилгээ үзүүлэх байгалийн чадавхыг илрүүлэх матрицын шинжилгээгээр нийт судалгааны талбайн 41.0% нь өндөр, 24.2% нь дунд, 23.7% нь сул, 11.1% нь маш сул чадавхтай гэж үнэлэгдсэн. Кернелийн нягтшилын шинжилгээгээр экосистемийн соёлын үйлчилгээний эрэлт өндөртэй байршил нь Хяргас нуурын хойд, зүүн урд болон баруун эргийн дагуу төвлөрч байв. Эдгээр газрууд нь загасчлал, усан сэлэлт, завиар аялах, нуурын эргийн дагуу алхах, наран шарлаг, рашаан сувилал, шавар эмчилгээ зэрэг үйлчилгээ үзүүлэх замаар соёлын экосистемийн үйлчилгээний үнэ цэнийг нэмэгдүүлэхэд хувь нэмрээ оруулж байна. Тус судалгааны үр дүн нь байгалийн нөөцийн зохистой ашиглалт, тогтвортой аялал жуулчлалд чиглэсэн төлөвлөлтийг боловсронгуй болгоход суурь материал болж ашиглагдах боломжтой юм. Түлхүүр үг: Экосистемийн соёлын үйлчилгээ, Хяргас нуур, Материаллаг бус үр өгөөж
Copyright (c) 2025 Davaagatan Tuyagerel, Munkhdulam Otgonbayar, Renchinmyadag Tovuudorj https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Modeling the spatial distribution of carbon dioxide concentration by machine learning
The rapid increase in atmospheric carbon dioxide (CO₂) is a significant contributor to modern climate change and global warming. High-resolution data are essential for scientifically valid studies of CO₂ dynamics and changes. Although greenhouse gas observation satellites exist, they are still inadequate in terms of spatiotemporal resolution. We modeled to obtain a high-spatiotemporal resolution (16-day, 0.1x0.1) XCO₂ by machine learning algorithms (such as Random Forest (RF), eXtreme Gradient Boosting (XGB), Light Gradient Boosting Machine (LGBM), and Stacking (Stk)) using multisource data (such as weather parameters, vegetation index, land cover, elevation and population density) over Mongolia and China from 2010 to 2022. The results indicated that the XGB demonstrated good performance, with R² values exceeding 0.95 and 10-fold cross-validation R² (cv) values exceeding 0.55 during the study periods. Additionally, when calculating the Shapley Additive Explanations (SHAP) values based on the XGB model's results, the weather variables (53%) had the largest influence on the distribution of XCO₂. In comparison, population density alone had an 11% influence. As a result, the average XGB XCO₂ over the study period was 402.3±1.14 ppm, with the highest value observed in eastern China and the lowest value observed in Mongolia and the Qinghai-Tibet Plateau. This is related to the region's economic development and human activities. In terms of seasonal dynamics, the XGB XCO₂ values for winter, spring, summer, and autumn were 403.4±1.2 ppm, 403.3±1.3 ppm, 400.9±1.5 ppm, and 402.1±1.0 ppm, respectively. This shows that XCO₂ is highest in winter and lowest in summer. This seasonal dynamic is because plants absorb more CO₂ through photosynthesis in summer than in other seasons. The atmospheric ХCO₂ map produced in this study can serve as a baseline map for studying the carbon cycle in terrestrial ecosystems and climate change. Нүүрсхүчлийн хийн агууламжийн орон зайн тархалтыг машин сургалтаар загварчлах нь ХУРААНГУЙ: Агаар мандал дахь нүүрсхүчлийн хий (CO₂)-н агууламжийн хурдацтай өсөлт нь Дэлхийн дулаарал, орчин үеийн уур амьсгалын өөрчлөлтийн үндсэн шалтгаан болж байна. CO-н динамик, өөрчлөлтийн талаарх өндөр нарийвчлалтай өгөгдөлд тулгуурласан судалгаа хийх нь чухал юм. Хэдийгээр хүлэмжийн хийн ажиглалтын хиймэл дагуулууд байгаа боловч цаг хугацаа, орон зайн хувьд шаардлага хангахгүй хэвээр байна. Иймд энэхүү судалгаандаа, бид Монгол болон БНХАУ (Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс)-ын нутаг дэвсгэрийн хэмжээнд, 2010-аас 2022 он хүртэлх хугацааны Хүлэмжийн хийн ажиглалтын хиймэл дагуул (GOSAT)-ын хуурай агаарын босоо баганын дундаж ХCO₂ болон цаг уурын хэмжигдэхүүнүүд, ургамлын индекс, газрын бүрхэвч, гадаргын өндөршил, хүн амын нягтшил зэрэг 12 өгөгдлийг ашиглан машин сургалтын 4 өөр аргаар (Random Forest (RF), eXtreme Gradient Boosting (XGB), Light Gradient Boosting Machine (LGBM), Stacking (Stk)) XCO₂-г загварчлан харьцуулсан. Эдгээрээс XGB XCO₂ загвар хамгийн өндөр гүйцэтгэлтэй буюу детерминацийн коэффициент R²>0.95, солбин бататгах R²(cv)>0.55 байлаа. Түүнчлэн XGB загварын үр дүнд тулгуурлан Таамаглалыг тайлбарлах нэгдсэн тогтолцоо буюу Shapley Additive Explanations (SHAP) утгыг тооцоход XCO₂-н тархалтад цаг уурын хувьсагчид хамгийн их нөлөө (53%) үзүүлсэн бол хүн амын нягтшил дангаараа 11% нөлөө үзүүлсэн. Өндөр гүйцэтгэлтэй XGB загвараар судалгааны талбайг хамарсан өндөр нарийвчлалтай (16 өдрийн, 0.1°x0.1°) XGB XCO₂-н орон зайн тасралтгүй өгөгдлийг гарган авсан. Үр дүнд судалгааны хугацааны талбайн дундаж XGB XCO₂ нь 402.3±1.14 ppm, их утга нь БНХАУ-ын зүүн хэсгээр, бага утга нь Монгол болон Чинхай-Төвөдийн өндөрлөгт ажиглагдсан. Энэ нь бүс нутгийн эдийн засгийн хөгжил, хүний үйл ажиллагаатай холбоотой юм. Улирлын динамикийн хувьд XGB XCO₂ утга нь өвөл, хавар, зун, намрын улиралд харгалзан 403.4±1.2 ppm, 403.3±1.3 ppm, 400.9±1.5 ppm, 402.1±1.0 ppm байлаа. Эндээс үзвэл XCO₂ нь өвлийн улиралд хамгийн их утгатай, зун хамгийн бага утгатай байна. Улирлын динамик нь зуны улиралд ургамал фотосинтезийн процессоор СО-г бусад улиралтай харьцуулахад ихээр шингээдэгтэй холбоотой. Энэхүү судалгааны ажлын үр дүн нь биосферийн нүүрстөрөгчийн эргэлтийг загварчлах, уур амьсгалын өөрчлөлтийг судлахад суурь өгөгдөл болно. Түлхүүр үгс: Машин сургалт, Нүүрсхүчлийн хий, Уур амьсгалын өөрчлөлт, Хүлэмжийн хий, Таамаглалыг тайлбарлах нэгдсэн тогтолцоо (SHAP)
Copyright (c) 2025 Sainbayar Dalantai, Erdenesukh Sumiya, Amarsaikhan Damdinsuren https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Changes in the sand area around the Darkhadiin Khotgor from 1985 to 2022
This research investigates the spatial and temporal changes in sand-covered areas within the Darkhadiin Khotgor, located in west of Khovsgol lake, using landsat image from 1985 to 2022. The study utilizes 30-meter resolution Landsat satellite data in ArcGIS software. For sand detection and analysis used the Normalized Difference Sand Index (NDSI). According to the results shows that the sand area105 km2 in 1985 but in 1995 to 93 km² it decresead by 12km2. But sharply increased to 125 km² in 2005 an expansion of 32 km². Although a declining trend was observed between 2015 and 2022, the overall sand area increased by 18 km² over the 30-year period. This expansion is attributed to long-term climate change and anthropogenic influences, indicating that desertification is intensifying even in the traditionally humid Khangai region of Mongolia. In terms of the proportion of sand area relative to the total land area of the Darkhadiin khotgor, it was slightly below 2% in 1985, increased to 2.02% in 1995, and reached a peak of 2.73% by 2022. The growing extent of sand-covered land highlights the impact of climate variability and human activities, suggesting potential threats to regional ecological stability. Therefore, it is crucial to implement mitigation strategies in areas prone to sand encroachment, such as introducing sand movement control technologies, establishing protective forest belts, and raising awareness among local communities through outreach and recommendations. Climate change is a global phenomenon, but its manifestations and impacts vary significantly across different regions. Дархадын хотгор орчмын элсэн талбайн өөрчлөлт ХУРААНГУЙ: Энэхүү судалгааны ажил нь Хөвсгөл нуурын баруун хэсэгт орших Дархадын хотгор орчмын элсэн талбайн орон зайн болон хугацааны өөрчлөлтийг 1985–2022 оны хооронд хиймэл дагуулын мэдээ ашиглан тодорхойлох зорилготой юм. Судалгаанд Landsat хиймэл дагуулын 30 метрийн нарийвчлалтай өгөгдөл, ArcGIS орон зайн шинжилгээний программ хангамж, мөн элсний ялгаврын нормчилсон индекс (NDSI) ашиглагдсан. Анализын үр дүнгээс харахад 1985 онд 105 км² байсан элсэн талбай 1995 онд 93 км² болж буурсан боловч 2005 онд 125 км² болж огцом нэмэгдсэн байна. 2015–2022 оны хооронд талбайн хэмжээ буурсан хандлагатай байсан ч нийт 30 жилийн хугацаанд 18 км²-ээр нэмэгдсэн. Энэ нь олон жилийн уур амьсгалын өөрчлөлт болон хүний үйл ажиллагааны нөлөөгөөр элсний тархалт нэмэгдэж байгааг илтгэж байна. Судалгааны үр дүн нь Монгол орны Хангайн бүс нутагт ч цөлжилтийн үйл явц эрчимжиж байгааг харуулж байна. Элсэн талбайн нийт газар нутгийн эзлэх хувийг авч үзвэл 1985 онд 2%-иас бага байсан бол 1995 онд 2.02%, 2022 онд хамгийн өндөр үзүүлэлт болох 2.73%-д хүрсэн байна. Элсний тархалтын нэмэгдэл нь уур амьсгалын өөрчлөлт болон хүний хүчин зүйлсийн нөлөөгөөр үүсэж, цаашид бүс нутгийн экологийн тэнцвэрт байдалд сөргөөр нөлөөлөх эрсдэлтэйг анхааруулж байна. Иймд шинээр элсжих хандлагатай бүс нутагт элсний нүүлт хөдөлгөөнийг сааруулах технологи нэвтрүүлэх, ойн зурвас байгуулах, орон нутгийн иргэдэд мэдээлэл түгээх, зөвлөмж хүргүүлэх зэрэг арга хэмжээг хэрэгжүүлэх нь нэн чухал юм. Уур амьсгалын өөрчлөлт нь дэлхийн хэмжээнд өргөн хүрээтэй явагдаж байгаа бөгөөд түүний илрэл, нөлөөлөл нь бүс нутгийн онцлогоос хамааран харилцан адилгүй байдаг. Түлхүүр үгс: Элсний тархалт, Элсэн талбайн өөрчлөлт, Дархадын хотгор, Ландсат
Copyright (c) 2025 Altantuya Dorjsuren, Ganchudur Tsetsegmaa, Shinebayar Otgon, Dashtseren Avirmed https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
A Study on the Methodological Approaches for Estimating Pasture Biomass Using Multi-Source Remote Sensing Data
In recent years, remote sensing technologies, particularly the use of multi-source datasets with high spectral and spatial resolution, have become increasingly important for estimating in above ground biomass (AGB). The integration of artificial intelligence and machine learning methods enables more accurate and efficient biomass modeling. This study aims to estimate and map grassland biomass in Bayandelger soum using field-measured biomass data and high-resolution Sentinel-2 satellite imagery through five machine learning algorithms: Random Forest Regression (RF), Support Vector Regression (SVR), Extra Trees Regression (ETR), Gradient Boosted Regression Trees (GBRT), and Extreme Gradient Boosting (XGB). Field measurements were conducted at 65 sampling sites in June 2020. The results showed that the average above-ground biomass was 37.9 g/m² in Carex pp-dominated pastures (22 points), 30.1 g/m² in Stipa sp -dominated pastures (24 points), 64.9 g/m² in Artemisia sp-dominated pastures (8 points), 22.4 g/m² in Cleistogenes squarrosa-dominated pastures (5 points), and 34.4 g/m² in Agropyron repens (L.) P. B -dominated pastures (3 points). Among the five models, the comparison between estimated and field-measured biomass indicated that SVR achieved the highest performance (RMSE = 67.1 kg/ha, R² = 0.70), followed by GBRT (RMSE = 72.1 kg/ha, R² = 0.65), RF (RMSE = 72.3 kg/ha, R² = 0.65), ETR (RMSE = 72.5 kg/ha, R² = 0.65), and XGB (RMSE = 83.9 kg/ha, R² = 0.53). Our findings demonstrate that machine learning models, combined with Sentinel-2 imagery, can effectively estimate and map grassland biomass at the regional scale. This research provides valuable insights for assessing grassland degradation, desertification, and improving sustainable rangeland management in Mongolia. Зайнаас тандан судлалын олон эх сурвалжийн өгөгдлийг ашиглан бэлчээрийн биомассыг тооцоолох арга зүйн асуудалд (Төв аймгийн Баяндэлгэр сумын жишээн дээр) ХУРААНГУЙ: Орчин үед бэлчээрийн биомассын судалгаанд зайнаас тандан судлал тэр дундаа спектрийн өндөр нарийвчлал бүхий олон эх сурвалжийн өгөгдөл, ялангуяа хиймэл оюун ухааны арга зүйг ашиглах нь нэн чухал юм. Энэхүү судалгааны ажлын зорилго нь хээрийн хэмжилтээр бэлчээрийн ургамлын биомассыг тодорхойлж, өндөр нарийвчлал бүхий Sentinel-2 хиймэл дагуулын өгөгдөл ашиглан хиймэл оюуны машин сургалтын 5 загвар (санамсаргүй ойн регрессийн алгоритм /Random forest regression algorithm/, тулах векторын регрессийн алгоритм/Support Vector Regression algorithm, сайжруулсан модны регрессийн алгоритм/Extra tree regression algorithm/, градиентаар хөгжих/Gradient Boosted Regression tree, хүчтэй градиентаар хөгжих/Extreme Gradient Boosting)-аар Баяндэлгэр сумын хэмжээнд бэлчээрийн биомассыг зураглахыг зорилоо. Судалгааны талбайн хэмжээнд 2020 оны 6 – р сард бэлчээрийн ургамлын биомассыг нийт 65 цэгт хэмжилт хийлээ. Бэлчээрийн биомассын боловсруулсан үр дүнгээс үзвэл улалж зонхилсон бэлчээрийн биомассын дундаж хэмжээ 37.9 гр/м² (22 цэгт), хялгана зонхилсон бэлчээрт 30.1 гр/м² (24 цэгт), шарилж зонхилсон бэлчээрт 64.9 гр/м² (8 цэгт), хазаар өвс зонхилсон бэлчээрт 22.4 гр/м² (5 цэгт), хиаг зонхилсон бэлчээрт 34.4 гр/м² (3 цэгт) тус тус байлаа. Баяндэлгэр сумын хэмжээнд бэлчээрийн биомассын машин сургалтын 5 загвараар тооцоолсон үр дүн болон хээрийн хэмжилтийн хооронд өндөр хамааралтай RF дундаж квадрат алдаа (RMSE)=72.3 кг/га, детерминацийн коэффициент (R²)=0.65, XGB (RMSE=83.9 кг/га, R²=0.53), GBRT (RMSE=72.1 кг/га, R²=0.65), ETR (RMSE=72.5 кг/га, R²=0.65) байсан бол хамгийн өндөр гүйцэтгэлтэй загвар нь SVR (RMSE=67.1 кг/га, R²=0.7) байлаа. Бидний судалгааны ажил нь бэлчээрийн доройтол, талхагдал, менежментэд онолын болон практик ач холбогдолтой юм. Түлхүүр үг: Машин сургалт, Sentinel, Биомасс
Copyright (c) 2025 Boldbaatar Natsagdorj, Sainbayar Dalantai, Bayartungalag Batsaikhan, Altantuya Dorjsuren, Amarsaikhan Damdinsuren https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Salinity and heavy metals in the Saxaul forest soil
In addition to its critical role in preventing soil erosion and stabilizing sand movement, the Saxaul forest holds substantial ecological and economic value. It provides favorable habitats for local livestock and wildlife and serves as an important source of fodder in arid ecosystems. Mining activities will take place in the Zovch-Ovoon sand and Bayangi Gobi valley, located in Ulaanbaatar soum, Dornogovi province. As part of the preparation of the Zuuvch Ovoo ISR pilot site, a detailed environmental impact study determined that several saxauls situated in the pilot area would be impacted. Given the potential disturbances to the natural ecosystem from mining operations, it is essential to conduct baseline soil surveys to assess the current physicochemical conditions of the Saxaul forest soils before significant alteration. This study was conducted in the Saxaul forest region of Zuuvch Ovoo, in Ulaanbadrakh soum in Dornogovi province, to characterize soil properties, with a particular focus on salinity and heavy metal contamination. Soil samples were collected at four different depths and analyzed for key physicochemical indicators. The results show that the soil in the Saxaul forest has an average alkaline pH of 8.37, is slightly carbonated, and contains a moderate level of available phosphorus (1.62 mg/100 g). However, the supply of exchangeable potassium is low (7.01 mg/100 g), and the texture is predominantly sandy loam. Electrical conductivity (EC) measurements indicate that Gobi red soils in the area are moderately to highly saline, with EC values ranging from 1.612 to 8.25 dS/m. In contrast, the light brown soils showed no signs of salinity. A detailed analysis of soluble salts revealed that the dry residue content reached up to 0.901%. Among anions, chloride and sulfate ions were dominant, while calcium and sodium were the principal cations. In terms of heavy metal contamination, arsenic was the only element that exceeded the permissible level at the surface layer. However, the average arsenic concentration was lower than the maximum permissible level in sandy soil samples, and did not reach the level of contamination. No harmful heavy and bioactive metals were detected in the soil samples of the planned mining area. The soil of the area is not polluted. Заган ойн хөрсний давсжилт, хүнд металл ХУРААНГУЙ: Заган ой хөрсийг элэгдэл эвдрэлээс хамгаалах, элсний нүүлт хөдөлгөөнийг тогтворжуулахаас гадна тухайн нутгийн мал сүрэг, ан амьтны идээшиж амьдрах аятай орчин нөхцөлийг бүрдүүлж, тэжээлийн асар арвин нөөц болдгоороо экологи, эдийн засгийн өндөр ач холбогдолтой юм. Дорноговь аймгийн Улаанбадрах сумын нутагт орших Зөөвч-Овооны элс, Баянгийн говийн хөндийд уул уурхайн үйл ажиллагаа явагдах бөгөөд газрын доор уусган олборлох үйлдвэрлэлийн туршилтын төслийн хүрээнд хийгдсэн байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын нарийвчилсан судалгаагаар Монгол орны тал хээрийн нутгаар тархсан модлог ургамал болох заг төслийн нөлөөлөлд тодорхой хэмжээгээр өртөхөөс сэргийлэх боломжгүйг тодорхойлсон. Ийм учраас унаган төрхөөрөө байгаа энэ үед хөрсний судалгаа хийж ямар шинж чанартай байгааг илрүүлэх нь чухал юм. Энэхүү судалгааг Дорноговь аймгийн Улаанбадрах сумын нутагт орших Зөөвч-Овоо орчмын заган ой бүхий газрын хөрсөнд гүйцэтгэв. Судалгаанд хөрсний давсжилт, хүнд металлын бохирдлыг үнэлэхийн тулд хөрсний физик-химийн үзүүлэлтүүдийг тооцоолсон. Заган ойгоос 4 гүнд хөрсний дээжийг авсан. Заган ойн хөрс нь дунджаар шүлтлэг (8.37) урвалын орчинтой, бага зэрэг карбонаттай, хөдөлгөөнт фосфорын хангамж дунд зэрэг (1.62 мг/100 г), хөдөлгөөнт калийн хангамж бага зэрэг (7.01 мг/100 г), элсэнцэр механик бүрэлдэхүүнтэй байна. Цахилгаан дамжуулах чанараар Говийн улаан хөрс дунд зэрэг-их буюу (1.612-8.25 dS/m) давсжилттай, цайвар бор хөрс давсжилтгүй байлаа. Усанд хялбар уусдаг давсны үзүүлэлтүүдийг нарийвчлан шинжлэхэд хуурай үлдэгдэл 0.901% хүрч, анионоос хлор, сульфат ионууд, катионоос кальци, натрийн ионууд тус тус зонхилжээ. Судалгаа хийсэн хүнд элементүүдээс зөвхөн хүнцлийн агууламж хөрсний өнгөн үед зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс давж, дундаж агууламжаар нь авч үзвэл элсэрхэг хөрсний дээжид зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээнээс бага буюу бохирдлын түвшинд хүрээгүй байна. Хөрсний бусад хортой хүнд болон био-идэвхт хүнд металлын агууламж нийт хөрсний дээжид зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ (MNS 5850:2019)-ээс бага буюу бохирдоогүй байна. Түлхүүр үгс: Заган ой, Хөрсний давсжилт, Хөрсний хүнд металл, Зөөвч-Ово
Copyright (c) 2025 Zoljargal Khavtgai, Purevdorj Tserengunsen, Ganzorig Ulgiichimeg https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Assessment of pasture irrigation accessibility and calculation area of in Sumber, Bayantal and Shiveegobi soums of Gobisumber province
Pasture irrigation plays a critical role in supporting the livestock sector in Mongolia. This study aimed to estimate the spatial extent of irrigated pastureland across three soums Bayantal, Sumber, and Shiveegobi within Govisumber province. A deep well survey was conducted, and the irrigated areas were delineated using buffer analysis in ArcGIS 10.5, based on the geographic coordinates of each deep well.The findings indicate that the majority of wells in Gobisumber Province are either simple dug wells or deep boreholes. In 2020, the total irrigated area in the province was estimated at 4,148.08 km², representing approximately 74.78% of the province’s total land area. At the soum level, the irrigated areas were calculated as follows Bayantal -329.16 km² (36.90%), Sumber-3,022.15 km² (80.52%), and Shiveegobi-793.07 km² (87.98%). Furthermore, a comparative analysis revealed a 9.08% increased, province between 2014 and 2020, suggesting a positive trend in the development of pasture irrigation infrastructure. This reflects the steady expansion of groundwater based irrigation systems. The total irrigated area in Govisumber Based on statistical data from 1996 to 2020, there has been a consistent increase in the number of wells over the years. The correlation coefficient (R²=0.79) demonstrates a strong positive relationship, indicating a significant upward trend. This increase in well numbers can be attributed to regional population growth and the expansion of livestock herds, both of which have contributed to a steady rise in water demand over time. Говьсүмбэр аймгийн Сүмбэр, Баянтал, Шивээ говь сумдын бэлчээрийн усан хангамжийг зураглаж, талбайг тооцсон дүнгээс ХУРААНГУЙ: Бэлчээрийн усжуулалт нь Монгол Улсын мал аж ахуйн салбарыг дэмжихэд чухал үүрэгтэй. Энэ судалгаагаар Говьсүмбэр аймгийн Баянтал, Сүмбэр, Шивээговь гэсэн гурван сумын хэмжээнд усжуулалттай бэлчээрийн талбайн хүртээмжийг тооцоолохыг зорьсон. Судалгааны ажлыг Говьсүмбэр аймгийн худгуудын мэдээлэлд тулгуурлан хийж, ArcGIS 10.5 программ хангамж ашиглан худаг бүрийн газарзүйн солбицолд мэдээлэл ашиглан буфер үүсгэн, усжуулалттай талбайг зураглав. Мөн хамаарлын коэффициент ашиглан статистик боловсруулалт хийсэн болно. Судалгааны үр дүнгээс харахад Говьсүмбэр аймгийн ихэнх худаг нь энгийн уурхайн худаг болон гүний өрөмдлөг бүхий худаг байна. 2020 онд аймгийн нийт усжуулалттай талбай 4148.08 км² гэж тооцоологдсон нь аймгийн нийт газар нутгийн 74.78 хувийг эзэлж байна. Сум тус бүрийн хэмжээнд усжуулалттай талбайн хэмжээг авч үзвэл, Баянтал-329.16 км² (36.90%), Сүмбэр-3022.15 км² (80.52%), Шивээговь -793.07 км² (87.98%) байна. Мөн энэхүү судалгааны үр дүнг 2014 онд хэвлэгдсэн “Говьсүмбэр аймгийн бэлчээрийн усан хангамжийн асуудал” сэдэвт судалгааны ажлын үр дүнтэй харьцуулахад, усжуулалттай талбайн хэмжээ 9.08% нэмэгдсэн байна. Мөн 1996-2020 хүртэлх оны Статистик үзүүлэлтээс харахад жил ирэх тутам худгийн тоо нэмэгдэж байгаа бөгөөд хамаарлын коэффициент нь R² (0.79) утга буюу өндөр хамааралтайг баталж байна. Худгийн тоо нэмэгдэж байгаа нь шалгаан нь бүс нутгийн хэмжээнд хүн амын тоон үзүүлэлт мөн малын тоон нэмэгдэж усны хэрэглээ жил ирэх тусам нэмэгдэж байна гэж үзэж болно. Түрхүүр үг: Говьсүмбэр, Шивээговь, Баянтал, Сүмбэр, Бэлчээр усжуулалт, Гадаргын ус, Гүний ус, Худаг
Copyright (c) 2025 Shinebayar Otgon, Ganchodor Tsetsegmaa, Khaulenbek Akhmadi, Otgontsetseg Davaanym https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Methodology for Landscape Mapping at the Regional Scale
The aim of this study is to systematically identify the landscape types of western Mongolia and to develop a detailed landscape map using a hierarchical classification approach supported by multi-source spatial data. The study employed a combination of traditional geographical survey techniques, remote sensing, geographic information system (GIS)-based spatial analysis, field observations, and statistical modeling. The analysis integrated optical satellite images (Sentinel-2A, Landsat 8, Moderate Resolution Imaging Spectroradiometer (MODIS)), Shuttle Radar Topography Mission (SRTM) digital elevation models, WorldClim climate datasets, and 1:100,000 scale topographic maps. Morphometric parameters, including elevation, slope, and terrain dissection, were combined with bioclimatic indices such as moisture–heat balance, aridity, and biological productivity to characterize the spatial patterns of natural landscapes. Landscapes were classified into four hierarchical levels class, subclass, group-type, and type—capturing both structural and functional attributes of the environment. In total, 16 principal and 46 sub-landscape types were delineated and mapped at a 1:500,000 scale. The dominant landscape categories included true desert (13.84%), desert steppe (13.78%), mountain steppe (11.53%), semi-desert (10.7%), and dry mountain steppe (7.7%). A key strength of this study lies in its integration of both biophysical and anthropogenic factors, ensuring a comprehensive representation of the region’s environmental heterogeneity. The findings provide a scientifically robust basis for land-use planning, ecosystem service evaluation, and sustainable development strategies. Furthermore, the methodology is consistent with the principles of the European Landscape Convention and offers a transferable framework for regional-scale landscape mapping in Mongolia and other dryland environments across Central Asia. Бүс Нутгийн Түвшинд Ландшафтын Зураглал Үйлдэх Аргазүй: Монгол Орны Баруун Бүсийн Жишээн дээр ХУРААНГУЙ: Энэхүү судалгааны зорилго нь Монгол орны баруун бүсийн ландшафтын хэв шинжийг оновчтой тодорхойлж, олон эх сурвалжийн орон зайн өгөгдөлд тулгуурласан шаталсан арга зүйгээр ландшафтын зураглал боловсруулахад оршино. Судалгаанд газарзүйн судалгааны уламжлалт бичиглэлийн арга, зайнаас тандан судлалын болон газарзүйн мэдээллийн систем (ГМС)-д суурилсан орон зайн дүн шинжилгээний арга, талбайн ажиглалт болон статистикийн загварчлалыг хослуулсан ашигласан. Түүнчлэн Sentinel-2A, Landsat 8, Moderate Resolution Imaging Spectroradiometer (MODIS) хиймэл дагуулын мэдээ, Shuttle Radar Topography Mission (SRTM)-ийн өндрийн загварын өгөгдөл, WorldClim-ийн уур амьсгалын өгөгдлүүд болон 1:100,000 масштабтай байр зүйн зургийг ашигласан. Морфометрийн (өндөр, хэвгий, хэрчигдэл) болон био-уур амьсгалын (чийг-дулааны тэнцэл, хуурайшилт, биологийн үр ашиг) үзүүлэлтүүдийг ашиглан ландшафтын анги, дэд анги, бүлэг-төрөл, төрөл гэсэн 4 ангиллын түвшинд 16 үндсэн, 46 дэд хэв шинжийг ялган 1:500,000 масштабтай бүс нутгийн ландшафтын зураг боловсруулав. Ландшафтын ангилалд биофизик болон антропоген хүчин зүйлсийг хамтатган системтэй үнэлгээ хийсэн нь энэ ажлын онцлог давуу тал байлаа. Ландшафтын үндсэн хэв шинжүүдэд жинхэнэ цөл (13.84%), цөлжүү хээр (13.78%), уулын хээр (11.53%), хээржүү цөл (10.7%), уулын хуурай хээр (7.7%) зонхилж байв. Судалгааны үр дүн нь бүс нутгийн төлөвлөлт, газар ашиглалт, экосистемийн үйлчилгээний үнэлгээ зэрэг салбарт хэрэглэхүйц шинжлэх ухааны үндэслэлтэй суурь мэдээлэл болж байна. Судалгаанд хэрэглэсэн арга зүй нь Европын ландшафтын конвенцын үзэл баримтлалтай нийцэж, Монгол орны бүс нутгийн түвшний ландшафтын зураглалд өргөн хэрэглэгдэх боломжтой жишиг аргачлал болох боломжтой юм. Түлхүүр үгс: Ландшафтын зураглал, Орон зайн шинжилгээ, Хиймэл дагуулын мэдээ, Баруун бүс
Copyright (c) 2025 Munkhdulam Otgonbayar, Renchinmyadag Tovuudorj, Batnyam Tseveengerel, Purevsuren Munkhtur https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Assessing the Spatial Distribution of Urban Heat Island in Erdenet City Using Machine Learning Approaches
The Urban Heat Island (UHI) phenomenon represents a critical ecological challenge associated with rapid global urbanization, exerting adverse impacts on energy consumption, air quality, and public health. As Mongolia's major mining city, Erdenet is experiencing increasing environmental pressures during its urbanization process, necessitating comprehensive investigation of this phenomenon. This study aimed to analyze the spatiotemporal variations of UHI effects in Erdenet city over a 35-year period (1989-2024) and develop predictive models for future projections. Utilizing multi-temporal Landsat satellite imagery for spatially modeling Land Surface Temperature (LST), advanced machine learning algorithms including Random Forest (RF) and Extreme Gradient Boosting (XGBoost) were employed. The results revealed that mean LST increased from 23.05°C in 1989 to 31.15°C in 2004, subsequently decreasing to 25.70°C in 2024. A notable finding was the spatial redistribution of UHI patterns: during the initial years, elevated LST values were concentrated in areas with sparse vegetation cover and barren land, while by 2024, high temperatures had shifted to impervious surfaces including built-up areas and residential settlements. This spatial transition indicates an intensification of UHI effects driven by urban expansion. Throughout the study period, forest area decreased significantly, while water bodies and green infrastructure consistently maintained lower temperatures, demonstrating the crucial temperature-regulating role of these natural elements. These findings align with international research emphasizing the vital role of vegetation in mitigating UHI intensity, and highlight the imperative to integrate green infrastructure into urban planning to enhance climate resilience in rapidly urbanizing regions. Эрдэнэт хотын “Хотын дулааны арал”-ын орон зайн тархалтыг машин сургалтын аргаар үнэлэх нь ХУРААНГУЙ: “Хотын дулаан арал”-ийн (Urban Heat Island, UHI) үзэгдэл нь дэлхийн хурдацтай хотжилттой холбоотой гол экологийн асуудлын нэг бөгөөд эрчим хүчний хэрэглээ, агаарын чанар болон иргэдийн эрүүл мэндэд сөрөг нөлөөг үзүүлж байна. Монгол Улсын томоохон уул уурхайн хот Эрдэнэт нь хотжих явцдаа ийм төрлийн экологийн дарамт үүсэж байгаа тул энэ үзэгдлийг судлах шаардлага зайлшгүй гарч ирлээ. Энэхүү судалгаанд Эрдэнэт хотын UHI үзэгдлийн орон зайн өөрчлөлтийг 35 жилийн хугацаанд (1989-2024) шинжилж, цаашдын урьдчилсан таамаглал гаргах зорилго тавьсан. Олон цаг хугацааны Landsat хиймэл дагуулын мэдээллийг ашиглан газрын гадаргын температур (LST)-ийг орон зайд загварчлахдаа ахисан түвшний машин сургалтын Random Forest (RF) болон Extreme Gradient Boosting (XGBoost) алгоритмуудыг хэрэглэлээ. Судалгааны үр дүнгээс харахад LST-ийн дундаж утга 1989 онд 23.05°C байсан бол 2004 онд 31.15°C хүртэл өссөн ч 2024 онд 25.70°C болж буурчээ. Онцлох зүйл нь UHI-ийн орон зайн шилжилт юм: эхний жилүүдэд LST-ийн өндөр утга нь ургамлын бүрхэвч сийрэг, халцгай газарт төвлөрч байсан бол 2024 онд барилга байгууламж, гэр хороолол зэрэг ус үл нэвтрэх гадаргуу бүхий газруудад тэлжээ. Энэ нь хотын тэлэлтээс шалтгаалан UHI-ийн эрчим нэмэгдэж буйг илтгэнэ. Судалгааны хугацаанд ойн сангийн талбай эрс багассан харин усны сан, ногоон байгууламж бүхий газрууд тогтмол бага температуртай байсан нь эдгээр байгалийн элементүүдийн температур зохицуулах чухал үүргийг харуулж байна. Эдгээр үр дүн нь UHI-ийн эрчмийг бууруулахад ургамлын чухал үүргийг онцолсон олон улсын судалгаатай нийцэж, хурдацтай хотжиж буй бүс нутагт уур амьсгалын тэсвэртэй байдлыг нэмэгдүүлэх зорилгоор ногоон дэд бүтцийг хот төлөвлөлтөд нэгтгэх шаардлагыг харуулж байна. Түлхүүр үгс: Хотын дулааны арал, Машин сургалт, Газрын гадаргын температур
Copyright (c) 2025 Byambadolgor Batdorj, Jargaldalai Enkhtuya, Amarsaikhan Damdinsuren, Sainbayar Dalantai, Munkh-Erdene Altangerel, Gantsetseg Gantumur https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Study on the Seed yeild and Seed quality of Thinned Plantation Forest
This study was conducted in the planted Scots pine forest of Tujiin Nars, located in Delgerkhaan District, Selenge Province, within the Trans- Baikal Forest vegetation zone. In March 2025, a total of 250 cone samples were collected—50 cones each from normal trees selected by selection category in each plot. The cones were dried in an oven (GZX-9000 MBE) at a temperature of 50–55 °C, then dissected to extract the seeds. The seed quality indicators were determined in accordance with the International Rules for Seed Testing (ISTA) and the Mongolian national standards for tree and shrub seed testing. The purpose of this study was to compare seed yield and quality indicators between a seed stand managed through thinning and other silvicultural practices applied in stages, and an unmanaged control plot. Based on the seed yield assessment, the reproductive capacity of trees in the thinned plot was rated at 2 points, whereas the control plot was rated at 1 point, indicating better seed production in the thinned plot. Morphological measurements of seeds and cones also showed that the thinned plot had larger cones and seeds, with cone length 42.4 mm, cone width 22.8 mm, seed length 4.6 mm, and seed width 2.3 mm compared to the control plot. In terms of seed quality, the germination rate of seeds from the thinned plot was 92%, germination energy 58%, and 1,000-seed weight 7 g—all of which were higher than those of the control plot. These results demonstrate that thinning in seed stands, which increases spacing between trees and enlarges the nutrient area available per tree, can enhance both seed yield and seed quality indicators. Сийрүүлсэн таримал ойн үрийн моддын үрлэлт, үрийн чанарын судалгаа ХУРААНГУЙ: Энэхүү судалгааг Өвөр байгалийн ой ургамалжилтын мужийн Сэлэнгийн хошууны Дэлгэрхааны тойрогт хамаарагдах Тужийн нарсны таримал ойд гүйцэтгэв. Судалгаанд боргоцойн дээжийг 2025 оны III сард талбай тус бүрээс селекцийн ангиллаар хэвийн моддоос 50 ширхэг нийт 250 боргоцойн дээжийг цуглуулж, 500-550 С-ийн хэмд хатаах шүүгээнд (GZX-9000 MBE) задалж үрийг ялгасан. Үрийн чанарын үзүүлэлтүүдийг тодорхойлохдоо Олон Улсын Үр Шинжилгээний Журам (International Rule on Seed Testing) болон Монгол улсын мод, сөөгний үрийг шинжлэх стандартыг үндэслэл болгов. Энэхүү судалгааны зорилго нь сийрүүлэлт хийж, арчилгааны ажлыг үе шаттайгаар хэрэгжүүлсэн үрийн талбай болон арчилгааны ажил хийгэдээгүй хяналтын талбайн моддын үрийн ургац болон үрийн чанарын үзүүлэлтүүдийг харьцуулан судлахад оршино. Үрийн ургацын үнэлгээнээс харахад, сийрүүлсэн талбайн моддын үрлэлт 2 балл, хяналтын талбайд 1 баллын үнэлгээтэй буюу сийрүүлсэн талбайн моддын үрлэлт илүү сайн байгааг харуулж байна. Түүнчлэн үр, боргоцойн морфологи үзүүлэлтүүдээр сийрүүлсэн талбайн боргоцойн урт 42.4 мм, өргөн 22.8 мм, үрийн урт 4.6 мм, өргөн 2.3 мм байгаа нь хяналтын талбайтай харьцуулахад илүү том хэмжээтэй байв. Үрийн чанарын үзүүлэлтээр сийрүүлсэн талбайн моддын үрийн соёололт 92%, ургах эрчим 58%, 1000 үрийн жин 7 г буюу хяналтын талбайтай харьцуулахад үрийн чанарын бүхий л үзүүлэлтээрээ илүү байна. Эндээс үрийн талбайд сийрүүлэх огтлолтыг хийж мод хоорондын зайг холдуулж, нэг модонд ноогдох шим тэжээлийн талбайг нэмэгдүүлснээр моддын үрлэлт, үрийн чанарын үзүүлэлтүүдийг нэмэгдүүлэх боломжтой болохыг судалгааны дүн харуулж байна. Түлхүүр үгс: Тужийн нарс, Үрийн Чанар, Үрийн байнгын талбай, Үрлэлтийн үнэлгээ
Copyright (c) 2025 Udval Bayarsaikhan, Ganbold Battulga, Lkhagvajargal Odrentsen, Batsaikhan Ganbaatar, Batkhuu Nyam-Osor https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Study of the generation, distribution of the plum fruit moth in Mongolia. Lepidoptera: (Grapholita funebrana Treitschke, 1835)
In recent years, in our country, the variety and amount of fruit and berry cultivation has been increasing. In connection with this, many types of pests and diseases have appeared and increased in some years, making it difficult to harvest. In 2020 and 2021, during the surveillance survey to determine the type, species, distribution, and damage of harmful organisms in the western region, there was an increase in plum fruit moths in the plum plantations in Bulgan soum, Khovd Province. In 30 percent of the surveyed area, one larva was found per tree in 30-40 percent of the fruit. In 2021, 80-90 percent of the plum trees of Sant soum, Uvurkhangai province, In 2024, 70-90 percent of the total area of Khaliun soum plums and 35-45 percent of trees in Gobi-Altai province, it was determined that 60-70 percent of the area of Biger soum, 10-20 percent of trees, and 100 percent of trees in the total area of Bulgan soum of Khovd province. Also, in 2020 was an increase in plum fruit moths in the plum field planted in Jargalant village, Songinohairkhan district, Ulaanbaatar city, and there was an increase of 2024 year, and when 300 fruits were examined, 50-60% were infected with plum fruit moth. We collected infected fruit samples from Bulgan soum, Khovd province and Songinokhairkhan district of the capital, and obtained mature moths from the lab to confirm the species identification by morphological identification and PCR. Чавганы үрч эрвээхэйн Монгол орон дахь тархалт, үе удмын хөгжлийн судалгаа. Lepidoptera: Grapholita funebrana Treitschke, 1835 ХУРААНГУЙ: Манай оронд сүүлийн жилүүдэд жимс, жимсгэний таримлын нэр төрөл, тариалах хэмжээ нэмэгдэж байна. Үүнтэй холбоотойгоор элдэв төрлийн хортон шавж, өвчин гарч, зарим жилүүдэд олширч байгаа нь ургац авахад хүндрэл учруулж эхэллээ. Бид 2020, 2021 онд баруун бүсийн тариалангийн хөнөөлт организмын төрөл, зүйл, тархалт, хөнөөлийг тогтоох тандалтын судалгааны явцад Ховд аймгийн Булган суманд тариалагдсан чавганы таримал дээр үрч эрвээхэйн олшрол болж, судалгаа хийсэн талбайн 30%-д, нэг модны 30-40%-д нэг жимсэнд нэг авгалдай тохиолдож байгааг илүүлсэн бол 2021 онд Өвөрхангай аймгийн Сант сумын чавганы модны 80-90%, 2024 онд Говь-алтай аймгийн Халиун сумын чавганы нийт талбайн 70-90%, модны 35-45%, Бигэр сумын талбайн 60-70%, модны 10-20%, Ховд аймгийн Булган сумын нийт талбайд 100%, модны 90-95%-д тархсаныг тогтоосон. Мөн Улаанбаатар хотын Сонгинохайрхан дүүргийн 21-р хороо Жаргалант тосгонд тариалсан чавганы талбайд 2019, 2020 онуудад үрч эрвээхэйн олшрол болсон бөгөөд 2024 дахин олшрол болж 300 жимсэнд үзлэг хийхэд 50-60% нь чавганы үрч эрвээхэйн хүрэнцээр халдварлагдсан байлаа. Энэ зүйл эрвээхэйн хүрэнцэр нь олон төрлийн яст болон ясгүй жимсэнд ялангуяа чавга, тоор, интоор,чангаазны жимсэнд орж хооллон их хэмжээний хохирол учруулдаг бөгөөд нэгэнт халдварлалт тархсан тохиолдолд ургацын алдагдал өндөр гарч, бүтээгдэхүүний чанар шууд мууддаг онцлогтой. Бид Ховд аймгийн Булган сум, нийслэлийн Сонгинохайрхан дүүргийн талбайгаас халдвар бүхий жимсний дээж авч хүрэнцрийг лабораторид бойжуулан бие гүйцсэн эрвээхэйг гарган авч зүйлийн тодорхойлолтыг морфологи шинж тэмдгээр болон ПГУ-ын аргаар баталгаажуулалт хийлээ. Энэ эрвээхэй нь халуун бүс нутагт жилд 2-3 үе удмаар хөгждөг бол манай оронд жилд нэг үе удмаар үржиж хөгжиж байгаа нь бидний ажиглалтаар тогтоогдсон. Чавганы үрч эрвээхэйн тархалт тэлж, хөнөөл нэмэгдэж байгаа нь чавганы тариалалт нэмэгдэн, суулгацыг хорио цээрийн хяналтгүйгээр тарааж байгаатай болон цаг уурын хүчин зүйлтэй холбоотой гэж үзэж байна. Түлхүүр үг: Чавганы үрч эрвээхэй, Тархалт, Хор хөнөөл, Үе удам, ПГУ
Copyright (c) 2025 Munkhtsetseg Baasan, Ichinkhorloo Baynmandal, Ganbat Dashzeveg, Emujin Gantulga https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Desertification and land degradation problems in soums in different natural regions of Mongolia
Desertification and land degradation represent some of the most pressing and complex environmental challenges facing Mongolia today. According to desertification assessments, approximately 77.8% of the country’s total territory shows signs of land degradation to varying degrees. The manifestation of desertification and degradation differs across natural zones and is influenced by multiple factors, including climate change, human activity, overgrazing, and water scarcity. For instance, in the forest steppe zone, major contributors include deforestation, intensive agriculture, and pasture overload; in the dry steppe zone, vegetation cover reduction and overgrazing are prevalent; while in the desert steppe, increasing wind erosion and sand movement, along with deteriorating vegetation, are common indicators.This study investigates the changes in land cover associated with drought, desertification, and land degradation between 1985 to 2022 in three representative soums across Mongolia’s forest steppe, dry steppe, and desert steppe zones. The research methodology was developed in accordance with international standards and adapted to the specific environmental context of Mongolia. It integrates satellite remote sensing data, ground-based observations, and socio-economic indicators to conduct spatiotemporal analysis. Key indicators used in the assessment include drought intensity and frequency, wind and water erosion, vegetation cover change, and the population and livestock density. The results reveal significant spatial disparities in land degradation across the studied regions. The case studies of Orkhon soum (Darkhan-Uul province), Rashaant soum (Bulgan province), and Govi-Sumber aimag highlight strong interrelations between drought variability, land cover change, vegetation degradation, socio-economic factors, and overall land degradation. The findings show that 83.9% of Orkhon soum, 49.8%, of Rashaant soum, and 99.02% of Govi-Sumber aimag have been affected to varying degrees by fluctuating and desertification and land degradation to some extent. This research is significant in that it focuses on the soum level representing localized areas within distinct ecological zones offering valuable insights for targeted policy and land management interventions. Since implementation of mitigation strategies at the soum level falls under a single administrative authority, the potential for effective decision-making and action is considerably enhanced. Монгол орны байгалийн ялгаатай бүсүүд дэх сумдын цөлжилт, газрын доройтлын асуудал ХУРААНГУЙ: Монгол улсад өнөөдөр хамгийн ноцтойгоор илэрч байгаа хүрээлэн буй орчны асуудлуудын нэг нь цөлжилт ба газрын доройтол юм. Цөлжилтийн үнэлгээгээр нийт нутаг дэвсгэрийн ойролцоогоор 77.8 хувьд ямар нэг хэмжээгээр газрын доройтол илэрч байна. Иймээс цөлжилт газрын доройтол нь байгалийн бүсүүдэд харилцан адилгүй бөгөөд уур амьсгалын өөрчлөлт болон хүний үйл ажиллагаа, мал аж ахуйн хэт ачаалал, усны хомсдол зэрэг олон хүчин зүйлээс шалтгаалж ялгаатай шинжээр илэрч байна. Жишээ нь хангайн бүсэд газар тариалан, ойн хомсдол, бэлчээрийн ачаалал их байхад хээрийн бүсэд ургамлан нөмрөг багсаж, бэлчээрийн даац хэтрэх, говийн бүсэд салхи шуурганы давтамж нэмэгдэж элсний нүүлт нэмэгдэх ургамлан нөмрөг муудах гэх мэт олон шинжээр илэрч байна. Энэхүү судалгаа нь Монгол орны байгалийн бүсүүд болох ойт хээр, хуурай хээр, цөлөрхөг хээрийн бүсийг төлөөлүүлэн 3 сумдын газар нутгийн 1985-2022 оны хоорондох ган, цөлжилт ба газрын доройтол газрын бүрхэвчийн өөрчлөлтийг судалж дүн шинжилгээ хийв. Судалгааны арга зүйг олон улсын стандартын дагуу Монгол орны онцлогт тохируулан боловсруулж, хиймэл дагуулын болон газрын мэдээлэл, нийгэм эдийн засгийн үзүүлэлт дээр үндэслэн цаг хугацаа, орон зайн дүн шинжилгээг хийсэн. Үнэлгээнд гангийн эрчим, давтамж, салхи усаар элэгдэх хөрсний эвдрэл, ургамлын бүрхэвчийн өөрчлөлт, хүн ам болон малын нягтшил зэрэг олон үзүүлэлтүүд багтсан. Судалгааны үр дүнд газрын доройтол бүс нутгийн хэмжээнд эрс ялгаатай байгааг харуулж байна. Дархан-Уул аймгийн Орхон сум, Булган аймгийн Рашаант сум, Говьсүмбэр аймгийн жишээ судалгаанууд нь гангийн хэлбэлзэл, газрын бүрхэвчийн өөрчлөлт болон ургамлан бүрхэвч, нийгэм эдийн засгийн үзүүлэлтүүд, газрын доройтол хоорондын хүчтэй уялдаа холбоог илэрхийлж байна. Нэгдсэн үр дүнгээр Орхон сумын нийт нутаг дэвсгэрийн 83.9%, Рашаант сумын 49.8%, Говьсүмбэр аймаг 99.02% тус бүр ямар нэг хэмжээгээр хэлбэлзэлтэй буюу цөлжилт газрын доройтол илэрсэн байна. Энэхүү судалгааны ажил нь Монгол орны хэмжээнд бус сумын түвшинд бүр тодруулбал ялгаатай бүсүүдэд нэг нэг сумын хэмжээнд авч судалснаараа ач холбогдолтой. Тус судалгааны үр дүнгээс хамаарч авч хэрэгжүүлэх арга хэмжээ нь сумын түвшинд учраас өөрөөр хэлбэл Монгол орны засаг захиргааны нэгжийн хувьд нэг удирдлагатай учир шийдвэр гаргах, хэрэгжүүлэх боломж өндөр юм. Түлхүүр үг: Цөлжилт, Газрын доройтол, NDVI, Ган
Copyright (c) 2025 Altantuya Dorjsuren, Ganchudur Tsetsegmaa, Mandakh Nyamtseren, Sainzaya Sharav https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Environmental protection infrastructure of urbanized territories
Environmental protection infrastructure (EPI) within urbanized areas represents a vital component of ecological infrastructure and the contemporary economic urban framework. Its primary structural elements include enterprises and organizations dedicated to: a) the removal, storage, and burial of municipal solid and liquid waste; and b) the collection and processing of the recyclable portion of municipal waste (secondary material resources - SMR). The functioning of environmental protection infrastructure contributes to the recycling of municipal solid waste (paper, secondary polymer materials, secondary textiles, glass, and others) into secondary raw materials. The main goal of EPI is to reduce the environmental impact of waste generated by urban activities on both the surrounding environment and human health. The study area is the city of Irkutsk and its surroundings. Additionally, the operation of this infrastructure plays an important role in incorporating urban secondary raw materials into the economic cycle. The article is based on program and strategic developments involving the author, the results of expeditionary studies on the morphological composition of municipal solid waste, and similar studies and surveys. The methods used in the article include comparative geography, structuring, fieldwork, mapping, questionnaires, and others. The article is based on program and strategic developments involving the author, the results of expeditionary studies on the morphological composition of municipal solid waste, and similar studies.
Copyright (c) 2025 Tatyana Zabortceva https://creativecommons.org/licenses/by/4.0