Vegetation condition and degradation in the steppe and desert steppe region of Bayankhongor province (Mongolian Journal of Botany, 2025)
Desertification and land degradation are phenomena that reduce land productivity in dry, arid, and arid regions, and one indicator that can indicate land productivity is vegetation cover. Therefore, it is believed that land degradation can be expressed through changes in vegetation cover. Degradation of vegetation cover in dry and arid regions is manifested in changes in species composition, reduced canopy cover, above-ground biomass, and diversity. However, the forms of degradation in vegetation cover vary depending on the natural zone and land use intensity. In this study, we aimed to determine the status and degradation of vegetation cover in Bayankhongor aimag based on plant species composition, canopy cover, and diversity. Based on a total of 34 field surveys conducted in the steppe and desert steppe regions of Bayankhongor aimag, and based on vegetation maps, 7.1% of the total area is very severely degraded, 16.7% is severely degraded, 46.3% is moderately degraded, and 29.9% is slightly degraded. The degradation of vegetation cover is mainly evident in the areas near the center of the soum, river valleys, and valleys between mountains. Here, the community structure has changed and the participation of the main plants in the community has decreased, and plants such as Artemisia frigida, Artemisia adamsii, Carex duriuscula, Allium polyrhizum and Convolvulus ammanii have become dominant among the plants indicating degradation. In particular, the vegetation cover has been severely degraded in the areas near the centers of Ulziit and Gurvanbulag soums, the valley of the Shar Usin River, the valley of the center of Galuut soums, the southern valley of Khureemaral soums, the Argalantyn Ovur in Baatsagaan soums, and the southern valley of Ikh Bogd mountain in Bogd soums.Баянхонгор аймгийн хуурай болон цөлөрхөг хээрийн бүсийн ургамал бүлгэмдлийн төлөв байдал, доройтолХураангуй. Цөлжилт, газрын доройтол гэдэг нь хуурай гандуу, чийг дутмаг бүс нутагт газрын бүтээмж буурах үзэгдэл бөгөөд газрын бүтээмжийг илтгэх нэг үзүүлэлт бол ургамал нөмрөг юм. Тиймээс ургамал нөмрөгт гарч буй өөрчлөгдлөөр газрын доройтлыг илэрхийлэх боломжтой гэж үздэг. Хуурай, гандуу бүс нутгийн ургамал нөмрөгийн доройтол нь зүйлийн бүрэлдэхүүн өөрчлөгдөх, тусгагийн бүрхэц, газрын дээрх биомасс болон зүйлийн олон янз байдал буурах зэргээр илэрч байна. Гэвч байгалийн бүс бүслүүр, газар ашиглалтын эрчим зэргээс шалтгаалан ургамал нөмрөгт илэрч буй доройтлын хэлбэрүүд нь харилцан адилгүй юм. Бид энэхүү судалгааны хүрээнд Баянхонгор аймгийн хээрийн болон цөлөрхөг хээрийн бүсийн ургамал бүлгэмдлийн доройтлыг доройтлын таниур ургамлын оролцоонд үндэслэн тогтоохыг зорьсон. Хээрийн судалгааг Баянхонгор аймгийн 14 сумдын хэмжээнд нийт 33 цэгт бичиглэл судалгаа хийж гүйцэтгэн, доройтлын таниур ургамлын оролцоонд үндэслэн Одумын коэффициент ашиглан тооцсон. Ургамалжилын зурагт үндэслэн тооцсон дүнгээр Баянхонгор аймгийн нийт нутаг дэвсгэрийн 7.1% маш хүчтэй доройтсон, 16.7% хүчтэй доройтсон, 46.3% дунд зэрэг доройтсон, 29.9% сул доройтсон газар эзэлж байна. Ургамал нөмрөгийн доройтол голдуу сумын төвийн ойролцоох нутаг, голын хөндий, уулс хоорондын хөндийгөөр хүчтэй илэрнэ. Энд бүлгэмдлийн бүтэц өөрчлөгдөж бүлгэмдлийн үндсэн ургамлуудын оролцоо багасаж, доройтлыг илэрхийлэгч ургамлуудаас Агь шарилж (Artemisia frigida), Адамсын шарилж (Artemisia adamsii), Таана (Allium polyrhizum), Ширэг улалж (Carex duriuscula), Амманы сэдэргэнэ (Convolvulus ammanii) зэрэг ургамлууд зонхилох болсон байна. Ялангуяа Өлзийт сум, Гурванбулаг сумын төвийн ойролцоох нутаг, Шар усны голын хөндий, Галуут сумын төвийн хөндий, Хүрээмарал сумын урд хөндий, Баацагаан сумын Аргалантын өвөр, Богд сумын Их Богд уулын урд хөндийгөөр ургамал нөмрөг хүчтэй доройтсон байна.Түлхүүр үгс: доройтлын таниур ургамал, газрын доройтол, зүйлийн бүрэлдэхүүн, зүйлийн олон янз байдал, тусгагийн бүрхэц, цөлжилт