(untitled) (Mongolian Journal of Botany, 2022)
According to studies, as the industry increases, population expansion and technology advancements are accompanied by increased air pollution, therefore urban green area, particularly tree planting is critical in many ways, including lowering air pollution, environmental overheating, and noise stress in urban cities. As a result, the study aims that in the finest urban green areas, trees that can absorb CO2 and are physiologically fit can be chosen. To evaluate CO2 absorption rates to that we selected six tree species from the Ulaanbaatar city and unpolluted area of forest; Betula platyphylla, Larix sibirica, Pinus sylvestris, Padus asiatica, Populus laurifolia, and Syringa josikaea. The CO2 absorption of trees were measured using a Qubit System S151 infrared instrument, and statistical analysis using the XACT8 and JMP5 softwares. Determined the solar radiation with the help of a lux-meter named U116. The study findings revealed that at 6 to 10 am., CO2 absorption was high (-28.61 mmol/m2*sec; -56.03 mmol/m2*sec) but when solar radiation were increased (14293.67 W/m2; 260C) at around 1-2pm, the trees’ CO2 absorption was decreasing (-37.01 mmol/m2*sec; -8.88 mmol/ m2*sec;) from 4pm the solar radiation and air temperature were decreasing (3651.67W/ m2; 18.5oC) and CO2 absorption was beginning to increase (-45.22 mmol/m2*sec; -16.61 mmol/m2*sec;) respectively. CO2 absorption of Larix sibirica, Betula platyphylla in the two study sites were significantly different (Prob tlarix=0.0004, Prob tbetula=0.0037) due to environmental conditions, but the CO2 adsorption of Pinus sylvestris in the two study sites were not significantly different. Зарим зүйл модны СО2 шингээлтийн судалгаа Хураангуй Хотын ногоон байгууламжид нүүрстөрөгчийн хийг (СО2 ) шингээх чадвар өндөртэй, физиологийн дасан зохицолт сайтай модыг сонгон тарих нь экологи болон эдийн засгийн хувьд чухал ач холбогдолтой юм. Бид судалгаагаараа хотын төвийн ногоон байгууламж болон хяналт болгож хотын ногoон бүсийн ойгоос, Хавтагнавчит хус (Betula platyphylla Sukacz.), Сибирь шинэс (Larix sibirica Ldb.), Азийн монос (Padus asiatica Kom.), Ойн нарс (Pinus sylvestris L.), Лаврнавчит улиас (Populus laurifolia Ldb.), Мажаар голтбор (Syringa josikaea J.Jacq. ex Rchb.) зэрэг 6 зүйл, Чингэлтэй дүүргийн Зүрх уулын ойгоос 3 зүйл (Larix sibirica Ldb., Pinus sylvestris L., Betula platyphylla Sukacz.) модыг сонгон агаарын СО2 -ийн шингээлтийн эрчмийг тодорхойлсон. Модны СО2 -ийн шингээлтийн эрчмийг “Qubit System-ийн S151” хэт улаан туяаны багажаар хэмжиж, өгөгдлийг LabPro төхөөрөмжөөс Loggerpro программруу хувирган дамжуулж, ХАСТ8 ба JMP5 программууд ашиглан статистик боловсруулалтыг хийсэн. Нарны цацрагийн хэмжээ буюу физиологийн идэвхит цацрагийг (Photosynthesis Activate Radiation-PAR) “U116” люксметрээр хэмжсэн. Судалгааны үр дүнд СО2 -ийн шингээлтийн өдрийн явц ялгаатай 2 орчинд бүх ургамалд ижилхэн хөдлөлзүй үзүүлсэн. Үүнд: өглөөний 6-10 цагуудад шингээлтийн эрчим их (-28,61 ммоль/м2*сек ̴ -56,03 ммоль/м2*сек), өдрийн 12 цагаас эхлэн буурч өдөр агаарын температур болон нарны цацрагийн хэмжээ хамгийн их (14293,67 Bт/м2; 260С) үед буюу 13-14 цагт СО2 -ийн шингээлт хамгийн бага (-37,01 ммоль/м2*сек ̴ -8,88 ммоль/м2*сек), үдээс хойш 16 цагаас агаарын температур, нарны цацрагийн хэмжээ багасах (3651,67 Вт/м2; 18,50C) үед СО2 -ийн шингээлт ахин өссөн (-45,22 ммоль/м2*сек ̴ -16.61 ммоль/м2*сек) хөдлөлзүйг харуулж байна. Харин хотын төвийн ногоон байгууламж болон хотын ногоон бүсийн ой гэсэн ялгаатай орчинд ургаж байгаа ижил 3 зүйлийн модны СО2 -ийн шингээлтийг харьцуулахад 2 өөр орчин дахь Larix sibirica (Prob tlarix=0,0004), Betula platyphylla (Prob tbetula=0,0037) зүйлүүдийн СО2 -ийн шингээлт нь хоорондоо статистик ялгаатай байна. Тухайлбал хотын төвийн ногоон байгууламжид ургаж байгаа Larix sibirica, Betula platyphylla нь СО2 -ийг илүү шингээсэн нь тухайн орчиндоо дасан зохицсоныг харуулж байна. Харин Pinus sylvestris-ийн хувьд 2 өөр орчинд СО2 -ийн шингээлтэнд мэдэгдэхүйц ялгаа гараагүй. Түлхүүр үгс: агаарын СО2 -ийн шингээлтийн эрчим, модны СО2 солилцоо, Larix sibirica, Betula platyphylla, Pinus sylvestris