(untitled) (Mongolian Journal of Arts and Culture, 2025)
Mongolians are a people with a traditional culture of five species of food and drink. We are studying one type of it, the “Blue Food” culture, based on the example of five species of crops. An important part of this traditional farming culture is the harvest season. The ripeness and quality of the five species of crops vary from place to place. Each crop’s ripeness varies depending on factors such as the location of the crop field (high mountain region, forest fields, lowlands), rainfall, humidity, and air temperature. To study the rituals and symbols of а harvest, based on the example of five species of crops, it is necessary to study the following rituals and symbols related to the harvesting: Mongolian traditional food and drink culture, Clarifying the rituals of the “Blue Food” and five species of crops, Traditional hand farming methods of ethnic groups, Traditional agricultural irrigation system or "Bukh" culture, Rituals and symbols of planting seeds, Problems of disseminating traditional rituals of the “Blue Food”. We will also interpret the symbols, rituals, and folklore culture used during harvest. Таван зүйлийн тариаг хураах зан үйл, бэлгэдэл Хураангуй: Монголчууд идээ ундаагаа таван өнгөөр бэлгэддэг уламжлалт соёлтой ард түмэн. Үүнд, хөх, цагаан, улаан, хар, шар идээ тус бүр орно. Уламжлалт газар тариалангийн, тэр тусмаа гар тариалангийн соёл нь хөх идээнд холбогдох бөгөөд таван зүйлийн тарианы үрлэлттэй холбоотой зан үйл, ургуулах үеийн гар ажиллагаа, “бух” хэмээх усалгааны системтэй холбоотой зан үйл, бэлгэдэл зэргийг өмнө судалж, тодорхой үр дүнгүүдийг гаргаж хэлэлцүүлсэн болно. Биднээс өдрөөс өдөрт алсарч буй гар тариалангийн соёлын хамгийн чухал хэсэг тариа хураалтын үеийн зан үйл, бэлгэдлийн асуудлыг хээрийн судалгаагаар тусгайлан тодруулж буйгаараа энэхүү судалгаа онцлогтой. Таван зүйлийн тарианы болц төрөл тус бүрд харилцан адилгүй хугацаанд боловсордог нь өндөр уулын, ойт хээр, нам доор газар, хур бороо, чийгшилт, хөрс, халуун хүйтнээс шалтгаалдаг. Гар тариаланг боловсруулж ашиглан өөрийн хүч хөдөлмөрөө зориулан баялгийг бүтээж буй тариаланчид өвлөн уламжлагчид юм. Монголчуудын тариалангийн соёлд ажил хөдөлмөр, авьяас билгийн мэдрэмжээр аяндаа хэлэгдэж буй болсон аман соёлын илэрхийлэл, түүнийг буй болгосон хүчин зүйлүүд өөрийн биеэр үлгэрлэн, мэдлэг туршлага хуримтлуулсан тариаланчдын гар аргаар тариагаа хураах ардын мэдлэг ухаан хоёрын олон зуун жилийн хөдөлмөр хэрхэн яаж одоо цагт ч харилцан шүтэлцээтэйгээр уламжлан хөгжиж ирснийг өнөө үеийнхэнд сурталчлан таниулах, сурвалжлан тэмдэглэж авч үлдэх хэрэгцээ шаардлага байна. Үүнд эл судалгааны ач холбогдол, үнэ цэн оршино. Гар аргаар тариа хураах зан үйл, бэлгэдэл, аман яруу найргийг сурвалжлан цуглуулж, экологид ээлтэй уламжлалт монгол эрдэм ухааныг нэгтгэн судалснаараа энэхүү ажлын шинэлэг тал оршино. Түлхүүр үгс: хөх идээ, аман соёл, уламжлал, хүн, байгаль